14 Şubat 2019 Perşembe

14 Şubat Özel: Schopenhauer'a Göre Aşk

Schopenhauer'a atıfta bulunarak ismini verdiğim projelerimden biri olan "Aşk Metafiziği Varsa Felsefesi de Vardır" eserinden birçok yazımda defalarca bahsettim. Kitaplaştırmak istediğim bu eserin konseptinde belli başlı filozofların, ideolojilerin ve elbette dinlerin aşk konusunda nasıl fikir beyan ettiklerini okurla paylaşıyordum. Nitekim bu çatı altında toplanabilecek dört yazı hazırladım. Bunlar kronolojik olarak; Platon'a Göre Aşk (Platonik Aşk), Aşk Metafiziği Varsa Felsefesi de Vardır: Reddedilmek, Aldatılmak ve Terk Edilmenin Benzer ve Farklı Yönleri14 Şubat Özel: Sevgililik veya Flört Caiz Midir, Haram Mıdır? ve son olarak René Descartes'a Göre Aşk yazıları idi. Bu dört yazıda da ünlü filozofların ve hatta Tanrı'nın ne dediğini inceledik. Peki ya her fırsatta yerden yere vurduğum ve hatta bu eserin isminin ilham kaynağı olan Schopenhauer? O ne diyordu, peki ya ben ne diyordum? Bu arada selamlaşmayı unuttuk sevgili okur, merhaba.


Dürüst olmak gerekirse hazırlığını en rahat yapmış olduğum filozof Schopenhauer oldu. Hiç şüphesiz “Aşk ve Kadınlara Dair” eseri büyük bir etmen fakat Schopenhauer’ın felsefesi de tek seferde anlamaya gayet müsait. Kitaplarını en azından makalelerini okuduğunuzda “nihilism kırıntıları” göreceksiniz ve hayatı hakkında da bilgi sahibi olduğunuz zaman bunları sentezlemeniz oldukça kolay olacak. Bu sebeple bir farklılık yapıp öncelikle özet şekilde Schopenhauer’un biyografisinden bahsedip asıl konumuza giriş yapacağız.

Tam ismiyle Arthur Schopenhauer, 22 Şubat 1788’de Almanya ile Polonya arasında bulunan Danzig şehrinde doğar. Babası Heinrich Floris Schopenhauer tüccar bir aileden gelmekteyken annesi Johanna Schopenhauer sonraları tanıdık olan bir edebiyatçıdır. Polonya’nın bölünmesi sebebiyle Danzig’i terk edip Hamburg’a yerleşen Schopenhauer’lar yeni bir iş yeri açarlar. Bununla birlikte Arthur Hamburg’ta özel bir lisede eğitim görürken bilgiye daha çok iştahlı olduğu için daha da iyi bir liseye gitmek istediğini babasına bildirir. Babası ise bunun gereksiz olduğunu ve Avrupa’da eğitim seyahati sonrasına bunun kararını vermesini gerektiğini öğütler. Arthur bu öğüdü dinler ve Hollanda, İngiltere, Fransa, İsveç, İsviçre, Prusya arasında seyahatini tamamlar.

1805’te baba Schopenhauer açıklanamayan bir kaza sebebiyle ölür. Bu sebepten ötürü firma kapanır ve aile Weimar’a taşınır. Arthur Hamburg’ta yalnız kalır ve baba mesleği ile felsefe arasında bir karar vermek zorunda kalacaktır. Franz Passow ile 1807’de Doering Lisesi sayesinde tanışır. Bu hayatındaki en mühim eğitimcilerinden birini tanıması demektir. Aynı dönemde kendisinden 11 yaş büyük olan Karoline ile ilişki demeye bin şahit kaoslar onu ruhsal bunalımlara sokar.

Reşit olduğunda babasından kalan mirası almasıyla birlikte maddi olarak bir sorunu kalmaz. 1809’da tıp eğitimine başladığı zaman şiddetli bir şekilde felsefeye dönüş yapar. İlk okuyucularından biri Goethe olmasına rağmen sert dille Newton’u eleştirdiği için Goethe’nin Schopenhauer sevdası azalarak biter. Bu dönemde doktorasını da veren Schopenhauer’ın babasından kalan mirasın bir kısmını yatırdığı banka iflas eder. Ekonomik olarak tekrardan sıkıntıya düşen Schopenhauer, Berlin Üniversitesi’ne öğretim görevlisi olmak için başvuru yapar ve kabul edilir. Dillere pelesenk “Hegel-Schopenhauer” kavgası tam da bu dönemde patlak verir çünkü Schopenhauer neredeyse boş sınıflara ders anlatır. Bu durum üzerine üniversite felsefesini zaten boşlayan Schopenhauer’un 1821’de mirasından kalan ödemesini alınca orayı terk eder.

Schopenhauer her daim yazdı fakat fikirleri pek takipçi bulamadı. Neticede o da zaten gerçeklerin öncelikle alay edildiğini, sonra kendilerine şiddetle karşı çıkıldığını ve son olarak doğru olduklarının açıkça ilan edildiğini kendisi söylemiştir ve bunun oldukça farkındadır. İmza eserlerini gün yüzünde çıkardığında ise ateşli taraftarları ve hatta Nietzsche’nin de akıl hocası olmuştur. 1838 yılında da annesi ölür.

1851’de en vurucu eserlerinden biri olan Yaşam Bilgeliği Üzerine Aforizmalar’ın ardından 9 Eylül 1860 tarihinde akciğer iltihaplanmasına yakalanır. 21 Eylül’de ölür ve 26 Eylül günü Frankfurt’da toprağa verilir.

Schopenhauer’un felsefesi için bahsettiğim “nihilizm kırıntılarına” rastlamamak yaşam öyküsünü okuduğunda o kadar da şaşırtıcı gelmeyecektir çünkü takdir edersiniz ki kendisi pek kolay bir hayat geçirmemiş. Doğduğu yerlerden göç etmek zorunda kalışı, babasının açıklanamayan ölümü, eğitim sürecinde çektiği sancılar, eğitim görevlisi olduğunda Hegel kavgası, resmen boş sınıflara ders anlatması ve tabi ki bu kitapta ayrıca dikkat edilmesi gereken Karoline ile yaşamış olduğu dertler gibi etkilerle birlikte kimse Schopenhauer’un bir eli yağda bir eli balda yaşadığını iddia edemez. Aslında Schopenhauer, bu kitap için oldukça önemli bir yer taşımaktadır çünkü “Aşk metafiziği varsa felsefesi de vardır.” diyebilmemin birincil sebebi ta kendisidir. Çünkü, “Kadınlar ve Aşk’a Dair” eserinde “Aşk Metafiziği” ve “Cinsel Aşkın Metafiziği” kavramlarını Schopenhauer kullanmıştır. Aşk felsefesine girizgah yapmadan öncelikle Schopenhauer’un genel felsefesinin beğendiğim ve beğenmediğim yerlerini söylemeliyim.

Döneminde de kendince cesur söylemleri sebebiyle kilise tarafından da şiddetli bir şekilde karşı çıkılan biri olsa da aslında söylemleri ne kötücül ve düşmancıl ne de iyimser. En sevdiğim eserlerinden biri olan “Hayatın Anlamı”nda resmen intiharı meşru bir eylem kılsa da bunu yapmasında herhangi bir tutarsızlık görmüyorsunuz çünkü tek Tanrılı dinlerin "Neden intihar etmemeliyiz?" sorusunu temellendiremediğini iddia eder. Ta ki “Tanrı’nın verdiği canı, Tanrı alır.” öğretisine kulak verene kadar. Eserinde can sıkıntısının insanın en büyük düşmanlarından biri olduğunu söyler ve ne de haklıdır! Kurduğu “ekmek elden su gölden” ütopyasının bir sonucu olarak can sıkıntısının var olacağını; can sıkıntısıyla birlikte de geriye sadece yapacağımız üç şeyin kaldığını iddia eder. Bunlar;

  1. Can sıkıntısından ölmek.
  2. İntihar etmek. (Kitapta, "Kendilerini asarlardı." diyerek belirtiyor.)
  3. Diğer insanlara sataşarak kavga etmek, dövüşmek veya öldürmek.
Bu nedenle sahip olduğumuz dünyevi yaşam işleri dert edilecek can sıkıntıları değildir nitekim bunlar bizim hayatta kalmamız için şarttır. Schopenhauer’un hayata gül pembe bakmadığı aşikardır fakat yine de sahip olduğumuz ızdıraplar, hüzünler ve kederler can sıkıntımıza etki ettirilmediği zaman olumlanabilir bile. Bu da hayatta kalmanın ta kendisiyle mümkündür. Burada olay her ne kadar insancıl faktöre bağlı gibi görünse de “dertsizlik derdi” korkunç bir şeydir. Buna benzer bir durum bilimsel olarak incelendiğine bile görülür; insanın her zamankinden daha yüksek seviyede mutluluk hormonu salgılaması için her zaman yaptığı sıradan eylemlerden hariç olarak farklı tecrübelere girmesi gerekmektedir. Schopenhauer’a göre mutluluğa asla ulaşılmaz, ulaşıldığı sanılır. Can sıkıntısını gidermek için biri, her şeyi yapabilir bunda kendi bencilliği rol oynar. Nihilist tutumlara rağmen Schopenhauer “İnsan Doğası Üzerine” eserinde ahlaki değerlerden bahseder ve yarım ağız da olsa bunların insanların kedini “daha iyi hissetmek” için yapmış olduğu zorunlu yasalara bağlı olan tutumlar olduğunu kabul eder. Ayrıca her eserinde kendi ahlak felsefesine sürekli atıf yapar ve kendi ahlak felsefesini beğendiğini her müsait durumda dile getirir.

Schopenhauer’un vermiş olduğu ütopya örneğini çok seviyorum çünkü onu haklı bulduğum nadir konulardan biridir. Onun İnsan Doğası Üzerine’sinden ayrı olarak bana göre her insanın bir şeyler yaratma isteği can sıkıntısını gidermek için yapılan bir eylemdir. Estetik olarak güzel ya da çirkin oluşunu şu an tartışmayacağım ama günümüzde tükettiğimiz eğlence materyallerinin varlığı, bunun apaçık kanıtı olabilir. Bu materyallerin ortaya çıkışının günümüzde birinci sebebi elbette ekonomik, ikinci sebebi ise üretici insanların can sıkıntısını gidermek. İş tüketicinin gözünden incelendiğinde “can sıkıntısını geçirme” maddesi ilk sıraya yerleşir. Popüler kültürün vermiş olduğu sektörsel içerikleri kimse “Ben daha donanımlı bir birey olmalıyım, alanımda bir numaraya yükselmeliyim.” diyerek değil; “Bu akşam da yapacak bir şeyim yok aslında bir film izlesem/kitap okusam mı?” diyerek tükettiğini herkes bilir*. Hayatımızın büyük ölçüsünü can sıkıntısını gidermek için harcadığımızın ve hatta hobilerimizin bile bu yönde şekillendiğini gördüğünüzde bu konuda Schopenhauer’a katılmamak içten bile olmayacaktır. Keyif almadığınız, ilginizi asla çekmeyen biri işi yapar mısınız? Mesela balık tutmak gibi. Avcılığa dair içinizde bir heves yok ve sadece bunun adını duymanız bile sizde “pöf” etkisi yarattıysa neden balık tutasınız ki? Zaten bunu sizin için yapanlar var, kendilerinden satın alabilirsiniz. İşte insan tam da bu yüzden sosyal bir şey.

Ahlaki tutumlarda Schopenhauer için bir şeyler söylemek bana oldukça zor geliyor bunun sebebi ise onun etiğini tam olarak kavrayamam. Nietzsche, her ne kadar onun ilk öğrencilerinden olsa da eserlerinde bol bol eleştirir; Nietzsche’ye göre ahlak “İyi ve Kötünün Ötesinde”dir. Canavarlarla dövüşen kişinin dikkat etmesi gereken en büyük husus canavara dönüşmemek olmalıdır.

Schopenhauer’a göre aşk, cinsel dürtülerle temellendirilmiştir. Zaten hali hazırda burada ilk eksi puanını verdiren düşünce sistemi detaylandırılmış şekilde bu şekildedir;

Hayat, hali hazırda ızdıraptır. Dünyanın özü kötüdür, yapılması gereken en iyi şey yaşama isteğini reddetmektir. Fakat can sıkıntısına karşı da koymak gereklidir bu yüzden haz duyduğumuz belli başlı eylemler neredeyse şarttır ve bunlar insanın doğasındandır. İnsanlar “yapılmasından keyif duyulan” bir eylem sonucu üremeseler soy devam eder miydi? Bu nedenle cinsellik, can sıkıntısına karşı en iyi ilaçlardan biri olacaktır, aşk ise onun bir uzantısı. Erkekler kadınları çiftleşene kadar arzular, hele çiftleşme gerçekleşip de kadın, çocuğuna anne olduktan sonra erkek, başka dişilere doğru yelken açar. Aşık olduğumuz kişiler üremek istediğimiz kişilerden fazlası değildir. Birini “güzel ya da yakışıklı” bulmamız da bununla ilişkilidir. İnsanın kendisinin sahip olduğu fiziksel özelliklerden zıt, birilerine aşık olma durumu doğal seleksiyondan verimli canlı ortaya çıkarmanın evrimsel bir çabasıdır. Bunun için en iyi örnekler her iki cins için söyle sıralanabilir;

Erkeklerin dolgun göğüslü kadınları sevmesindeki bir numaralı etki doğacak yavruya temin edeceği besin (anne sütü) konusunda sıkıntıya düşmeyecek oluşudur. Sancısız bir emzirme dönemi biyolojik olarak kaliteli bir canlının temelini atmakta elbette çok önemlidir ve güçlü bireyin yetişmesi böyle mümkün olabilir. Güçlü olan yaşama mücadelesini kazanır, doğal seçilimden o elenmez. Bunun bilincinde olan erkek, kadınını seçerken bu kriteri göz önüne alır. Kaliteli yavru, kaliteli nesil demektir ve bundan sonraki bireylerde (yani torunları da) doğal seçilimin şüphesiz galipleri olacaklardır.

Kadınların geniş omuzlu ve uzun boylu erkekleri beğenip kendilerine aşık etmesinde de yukarıdakine benzer bir durum vardır. Geniş omuzlu erkek, kadınına “cesaret” aşılamanın yanı sıra; küheylan gibi görünen biri düşmanına "Bu güçlüdür." ön yargısını vereceği için ona bulaşılma olasılığını azaltır. Yavrunun da geniş omuzlu doğma ihtimaliyle haberler iyidir çünkü yavru daha kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Ayrıca uzun boy bir avantajdır. Lamark’ın zürafalarından bahsetmeye gerek yok! Uzun olan hayatta kalmıştır, kalacaktır. Yavru kişi doğal seçilimin galibidir.

Yaşama mücadelesini kazanacak yavru meydana getirmenin yanı sıra can sıkıntısına bire bir olması sebebiyle cinsellikte haz mühim olacaktır. Mutluluğu elde etmek imkansız olabilir yine de illüzyonik bir mutluluğa kimse hayır demeyecektir. Kendi cinsi keyiflerine uymayan biriyle birlikte olmak can sıkıntısına can sıkıntısı katmaktır ve elbette gereksizdir. Ayrıca erkeklerin başka dişilere yelken açması insanın üreme sistemine temellendirilir. Dişi, dokuz aylık bir süreç boyunca özel durumlar hariç olmak üzere sadece bir tane yavru meydana getirebilirken; erkek, için böyle bir kısıtlama söz konusu değildir. Çok eşlilik erkeğin fıtratında olduğu gibi tamamen meşrudur. Fakat öyle ya insanlar bazen gerçekten de aşık olabilir!


"Böylesine sonsuz öneme sahip ilişkilerde rol oynadığı duygusu, aşığı dünyevi olan her şeyin hatta aslında kendi kendisinin bile üzerine yükseltir ve onun fazlasıyla fiziksel arzularına öylesine bir doğa üstülük elbisesi giydirir ki, aşk birden bire en sıradan kişinin hayatında bile şiirsel ve büyüleyici bir hikaye görünümüne kavuşturur.”

“...bu chimera öylesine parlak ve ışıltılı hale gelir ki, eğer ki elde edilemezse hayat bütün cazibesini yitirir ve öylesine dümdüz, neşesiz ve tatsız görünür ki, ona karşı duyulan tiksinti ölüm korkusuna karşı bile galip gelir ve âşık kişi yaşamına gönüllü olarak son verir."


Schopenhauer - Cinsel Aşkın Metafiziği (Oda Yayınları)


Eh, Schopenhauer’un aşk felsefesini okuduğunuzda “Ya bırak eleştirme, yeterince vasat zaten düşene bir de sen vurma.” deseniz yeridir. Çünkü temellendirmeleri ve verdiklerini örnekler kolaylıkla yıkılabilecek şekildedir. “İyi de bunlar evrimsel zaten amaç doğal seçilim için verimli birey meydana getirmek.” diye vurgulamasında da bilimsellik kalkanının arkasına saklandığını göreceksiniz. Bu bana kalırsa baya korkakça yapılmış bir hamledir. Kendisine “Fakat senin söylediklerinin şurası yanlış.” denildiğinde “Bunların hepsi bilimsel gerçekler, bu argümanı reddedersen, bilimi reddedersin.” deme hakkına sahip. Yine de bu bizim eleştiri oklarımızdan kaçacak anlamına gelmiyor. Haydi başlayalım ve iyice didikleyelim; Schopenhauer’un aşk felsefesinin sorunları nelerdir?

İlk aşamada can sıkıntısını gidermek için haz duyulacak işleri yapmamızı öğütlüyor ve bunun doğruluğu tartışılmaz bir olgu. Varoluşçularda da göreceğimiz bu tutum; insan kendisi ne yapmak istiyorsa onu yapar düşüncesiyle benzeşmektedir. Tadını beğenmediğiniz bir yemeği yemeyi tercih eder misiniz ya da hiç güzel bulmadığınız bir kazağı satın almayı? Konu hele aşk felsefesi olduğunda hazcılık kapıları çok daha fazla açık olur. En basit şekilde incelememiz gerekirse kendinize, “Mutsuz bir ilişki mi yoksa mutlu bir bekarlık mı tercih edersiniz?” sorusunu sorun. Sonuç hiç şaşırtmayan bir şekilde mutlu bekarlığın çoğunluğu üzerine olurdu. Uzun lafın kısası Schopenhauer; can sıkıntısını gidermek için birilerini sevdiğimizi sanar, "Biri bize haz sunmuyorsa onunla olmamalıyız." gibi düşünceleri çok şiddetli savunur. İşlerin haz ayağında doğruyu söylediği sadece ben değil birçok insan tarafından onaylanmışken işler “sanmak” kısmına geldiğinde sarpa sarar.

Erkeklerin doğası gereği çok eşli olması gerektiğini savunmak tam da Schopenhauer’a yakışırdı! Öncelikle burada sormamız gereken soru “İnsan bir hayvan mıdır?” olmalıdır çünkü Schopenhauer resmen insanı hayvan yerine koymaktadır. Elbette huyumdur bilirsiniz en son söylenmesi gereken şeyi ilk başta söyleyip ardından savunmayı daha çok seviyorum. İnsan, biyolojik olarak elbette bir hayvandır. Fakat sosyal bilimler ve felsefe de işin içine girdiği zaman görülür ki insan denen mahlukat hayvandan öte birtakım elementleri içinde barındırır. Bu elementleri barındırması insanların, hayvanlardan daha değerli bir konuma sokacağı gibi fikre soksa da bu pek tabii ki yanlıştır.

Bu tip tanımlamalarda iş her zaman keyfiliğe kalır. İnsanın hayvan olduğunu savunan biri de, hayvan olmadığını savunan biri de kendi keyfine göre cevaplar verir ve siz her ikisini de dinlediğinizde ister istemez iki görüşe de hak verirsiniz. Ben “insan hayvan değildir”i savunurken üç argüman ortaya atacağım. Biri daha teist gözünden iken, diğeri de insanın gelişimiyle alakalı olacak.

1. Tanrı doğrudan Ademoğlu ile iletişim kurmasıyla insanın –en azından bizim dünyamızdaki- canlılardan daha farklı bir şey olduğunu zaten hali hazırda göstermiş bulunur. Doğru/yanlış, var/yok, güzel/çirkin, iyi/kötü algısı insan tarafından olur. Hür irade ve hatta Tanrı’ya tapınmama hakkı sadece insanlara tanınmıştır. İbrahim peygamber Tanrı’yı aklını kullanarak bulmuştur ve insanın aklını kullanması gerektiği kutsal metinlerde (özellikle Kuran-ı Kerim’de) sık sık tekrar edilir. İnsan; düşünür, sorgular, akıl yürütür. Rasyoneldir. Kendi fizyolojisinin sınırlarını aşar, bilim ve felsefe yapar. Çok uzak bir mesafe mi kat etmek gerekli? Tamam belki at, ufak molalarla bir insana nazaran daha çabuk oraya varabilir fakat insan aklını kullanıp kendi sınırlarını aşarak “araba” dediğimiz şeyi üretir hem de attan yaklaşık 400-500 kat daha güçlü bir şekilde. Fakat atlar araba kullanamaz ve üretemez.

2. Her insan kültürlüdür. Kültürsüz insan yoktur, kültürü farklı insan vardır. Kültür ise yanında yaşatılması gereken değerleri getirir. Farklı medeniyetlerden eylemler duyduğumuzda şaşmamız bile bizim bir hayvan olmadığımızın tek başına kanıtıdır. Hayvanlar aleminde işler resmen tekelleşmiştir. Aslan avını avlar, yer, ürer ve uyur. Fakat insan böyle değildir. Bir şeylere anlamlar yükler. Birtakım insanlar avını avlar, ayinler ve kutlama yapar, totem diker, yaşlısına saygı duyar, yeri gelince isyan eder. Hemen yan kabiledeki insanlar et yemez, sebzelerini hasat eder, tırpanlara ve hayvanlara özellikle özen gösterir, hukuk kurallarını buna verilecek zararlar üzerine temellendirir. Demek istediğim; her insan apayrı bir dünyadır ve çeşitlilik kültürel anlamda da söz konusudur. Bu insanı hayvan olmaktan farklı bir şey yapar.

3. İnsanlar ve insanlık gelişir. Hayvanlar alemi olduğu yerde saymaya devam eder. Milattan önce mağaralarda yaşarken müstakil evler, apartmanlar, siteler insan gibi özel bir şeyin elinden çıkabilirdi. İşi toplumsal olarak değil bireyselliğine indirdiğimizde de insanın spesifik farklılıklarla donatıldığı görülür. El beceresi edinir, düşünme yetisini arttırır, haz duyar, acı çeker. Hayvan eğitilir, insan yetiştirilir.

Soyu devam ettirmek için gerekliliğini öne sürüp “Önce şu kadınla birlikte olayım sonra bununla olayım.” tipindeki bir düşünce sistemi eleştirilmeyi hak ediyordur. Sürekli insanın hayvan olmadığını kanıtlamak için kullandığım şeylere lütfen dikkat edin. Sürekli bir şeylere anlam yükleyip onu değerli kılma söz konusu. Şüphesiz buna verilecek en iyi örnek “hayat”tır. Hayatın anlamını arar, kendimizce bulur ve ona değer veririz. Herkesçe olmasa da birçok kişi elinden ya bir an önce alınmasını istemez ya da bitmesinden korkar. Çünkü hayat sadece bir tanedir. Kimisi tadını doyasıya çıkarmak için dünyevi işler peşine koşar, kimisi de sonsuz yaşamına bir köprü olarak gördüğü için hayatını ibadetlerle doldurur. Burada esas dikkat edilmesi konu bunun hemen hemen tek eşliliğe benzemesidir. Birinde anlam aranır, bulunur ve değer verilir. Gitmesi ya da bitmesi istenmez. Çünkü o bir tanedir. Nitekim tek eşlilik aşırı değerli bir erdemdir. Tam da sadece insan gibi gelişmiş bir canlının yapabileceği bir erdem!

Bu paragrafı okuduğunuzda aklınıza üçüncü sınıf, "çay ve rakı edebiyatları" gelmiş olabilir. Fakat benim örneğini vermek istediğim şey insan denen canlının birtakım olgulara haddinden fazla anlam vermesi üzerinedir. İnsan, çay denen basit bir içeceğe o kadar anlam yükler ki, kendisini ikram eden kişinin kötü olmayacağını düşünecek kadar aptal bir sapağa girebilir. Hayata ya da bir kişiye anlam yüklenirken bir diğer deyişle severken de aynı hatayı yapması pek olasıdır. Yine de açıkça görünmektedir ki anlam yüklenen şeye, haddinden fazla değer verilmesi onun tek yani biricik olmasının değerini asla ve asla örtmez. Schopenhauer, çok eşliliği savunarak en hafif tabiriyle boş yapmıştır.

Çok eşlilik kısmından gol yiyen Schopenhauer, bir diğer golü insanları güzel ya da çirkin bulmamızdaki temellendirmesinden yer. Hatırlamak gerekirse, Schopenhauer'a göre birini güzel ya da çirkin bulmamızın sebebi doğal seleksiyonda elenmeyecek yavrular yaratma potansiyeli üzerine kurulu idi. Schopenhauer, argümanlarını cinselliğe temellendiren herkesin yaptığı klasik bir hataya düşer. Bu hata da homoseksüel yani eş cinsel ilişkiyi tamamen göz ardı etmesidir. Freud nasıl ki erkek çocuğun anne, kız çocuğun baba ile olan bağlılıklarını cinselliğe bağlıyorsa Schopenhauer’da güzelliği cinselliğe, cinselliği de üremeye bağlar. Homoseksüel ilişkilerde birincil amaç üreme değil haz söz konusu olduğu için bu argüman yerle bir olur.

Toparlamak gerekirse, Schopenhauer'a göre aşk bir haz çerçevesinde kurulan bir sistem iken bu haz, ruhani bir hazdan ziyade %100 hayvani bir haz. Aşk durumu söz konusu olduğu zaman fiziksel güzellik ya da yakışıklılık durumlarını tek kalemde inkar etmek, aşırı duygusaldır ve asla reel olamaz. Fakat Schopenhauer'un yapmış olduğu temellendirmenin hatalı oluşu ve insanın güzellik anlayışını çok basite indirgemesi eleştirilmesi için yeter de artar. Uzun lafın kısası, genellikle Schopenhauer'a göre aşk incelenirken çok klişeleşmiş fakat doğru bir biçimde özetleyen şu söz söylenebilir: "Aşk, soyun devam ettirmesi için uydurulan bir kılıf/bir biyolojik reaksiyondan başka bir şey değildir."

YouTube'da 4 adet kitap incelediğim bir video serisi yapmıştım. İsmi ise oldukça basit bir şekilde Kitap Eleştirisi/Tavsiyesi idi. Kötü bulduklarımı ve okunmaması gerekenlere video başlığında eleştiri, beğendiklerimi ve okunabilir bulduklarıma ise tavsiye kelimesini kullandım. Schopenhauer'ın Hayatın Anlamı eserini de bu video serisine konuk almıştım. Videoda, Schopenhauer'ın felsefesini asla sevmediğimi, kesinlikle ahmakça fikirlere sahip olduğunu, temellendirmelerini hatalı olduğunu belirtmiş fakat bu kitabın tüm bunlardan sıyrılarak çok ustaca yazılmış bir eser olduğunu anlatmıştım. Bu nedenle de başlık için "tavsiye" kelimesini uygun bulmuştum.

Sırf bunun için linç yedim ve bazen yer yer hakarete uğradım. Kaba bir tabirle filozoflar piyasasında Kant, Spinoza, Descartes gibi isimler varken Schopenhauer, Sartre gibi isimleri budala bulmam pek de şaşılmayacak bir şey olacaktır. Kadınların değersiz ve tek başına bir iş yapamayacaklarını düşünen de, şüpheci olmanın kurnazlık gerektirdiğini düşünen de aynı kişi. İkinci önermeyi doğru buluyorum diye ilk önermeyi de doğru bulmalıyım? Kimi fikirlerini kabul edebildiğim için diğer fikirlerini eleştirme hakkından mahrum mu oluyorum?

Yazının başında Schopenhauer'ın hayatından bahsederek felsefesinde nihilizm kırıntıları gördüğümüzün ve bunun da şaşılmayacak bir şey olduğunu belirtmiştim. Yanlış anlaşılmak istemediğimden ve metnin akışını bozmak istemediğimden bu notu yazının sonuna eklemek istedim. Schopenhauer'ın yaşadıklarıyla birtakım fikirler beyan etmesi (hayat anlamı, kadınların değersizliği gibi) kesinlikle yanlış olduğu anlamına gelmez ve "Abi adam böyle böyle yaşamış ya bundan ötürü böyle diyor." diye eleştirilemez. Örneğin iyilik yapan birinin karşılığında bir şey bulamaması sonucu, "İyilik yapıyorum sonucunda da bir şey olduğu yok, benim başıma kötülükler gelmeye devam ediyor." şeklinde sitem etmesini düşünelim. Yaşadıklarının bir tecrübesi olarak edilen bu sitem tek kalemde yanlış diye kestirip atılmaz. Çünkü doğru olabilir ve hatta doğrudur. İyilik yapmamızın sebebi ya ruhani bir haz/keyif almak ya da toplum da yer edinmek için olabilir. Fakat iyilik yaptık diye iyilik bulacağız diye bir kanun yoktur. Atılan düşünce incelenir ve ne olduğuna öyle karar verilir.

Oh çok şükür sevgili okur, bu saçma günü ve sen bilirsin saçma mı değil mi yazıyı sonunda bitirdik. 2020'de bir tane 14 Şubat yazısı hazırlar mıyım, kim bilir fakat sen yine de kendine çok iyi bak. Geçen sene yazmış olduğum tebriği çok sevdiğimden bir daha yazmak istiyorum, aşk doktoru çok çirkin ve iğrenç bir tabirdir. Fakat aşk filozofu harikadır. Bu sebepten ötürü bu küçük aşk filozofunuz ve teologunuz Sevgililer Günü'nüzü kutluyor. Buyurun benden size bir adet Afrodit götü; <3

Umarım zevk alarak okumuşsunuzdur. Eğer zevk aldıysanız geçen seneki yazıyı okumayı, yazım yanlışı gördüğünüzde bildirmeyi ve fikirlerinizi söylemeyi sakın ihmal etmeyin. Sevgiyle kalın.

22 Ekim 2018 Pazartesi

1. Yıl Dönümü Özel: İgnis Hortus, Blog ve Ben

"Merhaba Dünya."

13 Ekim 2017 tarihinde ilk yazımı yayımladım. 5 Maddede Şeriat Hukukun Reddiyesi, gerçekten de eğlenceli bir yazı olmuştu. Okunması için linkleri her yerden deyim yerindeyse spamlamıştım. Instagram'dan hikaye, Snapchat'ten snap, Twitter'dan tweet, Facebook'tan post... Ulaşabildiğim yerlere ulaşmak istiyordum ve insanların fikirlerimi görüp hak vermesini ya da akla mantığa uygun bir anti-tez sunmasını çok istiyorum da ondan.

1 sene oldu bile. Hem ben, hem İgnis Hortus, hem de kalemim çok değişti ve gelişti. Bu yazı hariç olmak üzere 16 tane yazıda buluşmuşuz. Hala aynı fikirdeyim, "Topluma göre aydın, Buda'ya göre Nirvana, Tanrı'ya göre peygamber değilim." fakat eskisi gibi de değilim. Bunlar çok güzel şeyler ve hayatın kaçınılmaz gerçekleri. Gelecek denen meret şu aralar beynimi bir fare gibi kemirse de bir şeyler üretmenin vermiş olduğu haz ve tatmin ile birlikte var olmaya devam edeceğim.

Odun gidip kalas gelmekten ödü patlayan, iş bulamayıp açlıktan ölmekten korkan ödleğin teki olmama rağmen yazılarımı okuduğun için sana ne kadar teşekkür etsem az sevgili okur. Hem de en okunası olanından en saçma olanına kadar. Teşekkür mayatinde seninle birkaç istatistik paylaşmak istiyorum. Aşağıya bu zamana kadar yayımlamış olduğum yazıları ve yanına okunma sayılarını paylaşacağım. Eğer blog'a ilk defa giriyorsan okuyabilmen için link de bırakacağım.

Toplam 954 okunma, 954 kere tıklanma. Ne diyebilirim ki, sen muhteşemsin. Bu maratonda beni yalnız bırakmadığın için teşekkür ederim. "Platon'a Göre Aşk (Platonik Aşk)" açık ara en çok okunan yazımken, "Kimse Babanızın Hayrına Bir Şey Yapmıyor" en az okunan yazım olarak kayda geçmiş durumda. Rakamlardan da belli oluyor ki filozoflara göre aşk yazılarını çok seviyorsunuz, ben de seni çok seviyorum.

"İntihar ve Mehmet Pişkin Üzerine" başlığındaki yazım 98 okunmayla ikinci sırada. Bence hiç de şaşılacak bir durum değil çünkü intihar vakası her zaman insanın aklını kurcalayan bir durum olmuştur. Öte yandan din içerikli yazılarımı pek takip etmediğinizi görüyorum. Olm 25 Aralık ve 14 Şubat yazılarını oku lan çok güzel oldu :')

"İtiraflarım ve Hayallerim - 1" yazısını 78 kere okuyarak gururumu okşadın, teşekkür ederim. İtiraflarımı ve hayallerimi okumaya değer gördün ve yazılar içerisinde okunma bakımından 3. sıraya onu taşıdın. "Yenikapı Hakkında Ufak Bir Yazı"nın asla 48 kere okunacağını tahmin etmemiştim. Üstelik, "Kimse Babanızın Hayrına Bir Şey Yapmıyor" ve "İspanyollar Neden Boğa Güreşi Esnasında 'Oley' Der?" yazısından sonra. Fakat beni şaşırttın, tşk.

Yazılarımın hemen hemen hepsini çok eğlenerek hazırladım. Özellikle 25 Aralık, 14 Şubat yazılarını ve filozoflara göre aşk metinlerini sevgiyle ve büyük titizlilikle çalışarak hallettim. Yenikapı yazısında ise farklı bir şeyler denedim ve kendi istediğim konuyu, kendi istediğim şekilde incelediğim için en çok eğlendiğim metinlerden biri oldu. Fakat "İdeoloji Olmayacak Kadar Değerli: Feminizm" yazımı hiç ama hiç beğenmiyorum. Gerek hiç düşünmeden hatırlanmış olması, gerek direkt metnin çok çirkin olmasıyla birlikte hiç sevmediğim nadir yazılarımdan biri. Bir anlık gaza gelinerek yazıldığı ve birilerinin dikkatini çekmek için yazıldığı doğrudur.

İgnis Hortus gibi bir mahlaya ihtiyacım vardı, anonim olmam gerekti. Yazıyı paylaştığım sosyal mecralardan geliyorsan benim kim olduğumu zaten biliyorsundur fakat bu işin raconu budur ya, blog dediğin anonim olur. Blog; çok fazla dini, siyasi ve felsefik fikir motifi içeriyor. Sen sorun çıkarmazsın ama Google aramasından bulup gelen adam çıkarır. İgnis Hortus tahmin edebileceğin gibi Latince. İgnis, yangın; hortus, bahçe anlamına geliyor. Yani sevgili okur, uzun lafın kısası içim yanıyor.

Elden ayaktan kesilene kadar yazmaya devam edeceğim sevgili okur çünkü ilk yazılarımdan şimdiki yazılarıma doğru ilerledikçe gerçekten de çok büyük fark görüyorum. 10.000 kuralını bilir misin, eğer bir işe 10.000 saat ayırırsan -ki bu 426 gün etmekte- o konu da Dünya'nın bir numarası olursun. Bunun da en iyi örneği severek dinlediğin müzik gruplarıdır. Heh işte, 10.000 saat kuralıyla Dünya'nın en iyisi olur muyum, uzak ihtimal. Yine de en iyisi değil ama daha iyisi olmamak için hiç bir neden yok.

Kendine, kendin kadar güzel bak sevgili okur. Sevmek ve sevilmenin ihtiyaç olmasına rağmen insanlara gösterilen birtakım sahte duygulara kanmamaya dikkat et. "Hakikat budur!" demek çok iddialı olurdu o yüzden sen/biz en doğrusunu bilirsin/biliriz.

"Hoşça kal, Dünya?"

1 Ekim 2018 Pazartesi

Yenikapı Hakkında Ufak Bir Yazı

Merhaba canım, nasılsın? Sancılı geçirdiğim dönemler haricinde hiç de fena değilim. Harekete geçmeyi de öğrenebilirsem sanırım bir şeyler yerli yerine oturacak gibi. İyi ve kaliteli bir insan olma çabamdan gerçekten yoruldum fakat aynı zamanda kötü ve boş biri olmaktan korktuğum için bir şekilde hayatımı sürdürüyorum. Ama sevgili okur, şimdi bunları konuşmanın ne yeri ne de zamanı.

Canım o kadar sıkkın ki, "Yenikapı'ya ulaşım kolay olduğu için mi mevcut hükumet miting alanını oraya uygun gördü yoksa miting alanı orada olduğu için mi ulaşımı bu kadar kolay?" sorusuna seninle birlikte cevap arayacağız. Sorunun cevabı ilk başta kestirip atacak cinsten basit gibi görünse de işin içine Marmaray ve Kazlıçeşme Miting Alanı gibi kriterler girdiği zaman oldukça zevkli bir hal alıyor.


Bu sorunun cevabını vermemizdeki metodolojimiz belli. Kafamda kurduğum rahat ve eğlenceli bu süreci umarım yazıya da yansıtabilirim. Üst başlıklar akabinde alt başlıklar içerisinde istatistikleri ve bilgileri seninle paylaşacak, en sonunda da karar vereceğiz. Bu başlıklar;
  1. AK Parti'nin ve Recep Tayyip Erdoğan'ın Kısa Tarihçesi
  2. Yenikapı Miting Alanı'nın İnşaat Süreci
  3. Metrolar Bakımından Yenikapı
  4. Konumu Bakımından Yenikapı
  5. Son Karar: Yenikapı'ya Ulaşım Kolay Olduğu İçin Mi, Miting Alanı Orada Olduğu İçin Mi?
Başlıklardan kısa kısa bahsetmem ve neden orada bulunduklarını belirtmem gerekirse; "AK Parti'nin ve Recep Tayyip Erdoğan'ın Kısa Tarihçesi" bölümü, mevcut hükumet durumuna gelirken yaşanan politik gelişmeleri ve akabinde bunun Yenikapı Miting Alanı'yla ilişkisini yorumlayabilmek için bize yol gösterici olacak bir kısım. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olan Erdoğan'dan günümüz Cumhurbaşkanı Erdoğan'a dair işlenecek bu bölümde sayısal istatistikler, bize çok ama çok yardımcı olacak.

"Yenikapı Miting Alanı'nın İnşaat Süreci" bölümü, hem toplumun bu yeni meydana olan bakışlarını inceleyecek, hem de metro inşaatlarıyla arasındaki ilişkilerin öne çıkmasıyla birlikte birbirleriyle hiç şüphesiz içkin ilişkilerinden kimin galip geleceğine dair altın bilgiler verecek.

"Metrolar Bakımından Yenikapı" bölümü, İstanbul'un en çok yolcu alan üç temel raylı sisteminin yapılışlarını irdeleyip M1-M2-Marmaray arasındaki ilişkiyi gözler önüne sürmekle kalmayacak, İstanbul'un ulaşımının omurgasını tüm çıplaklığıyla okuyucuya gösterecek.

"Konumu Bakımından Yenikapı" bölümü, tabir-i caiz ise jeopolitik konumu olarak Yenikapı'yı irdeleyecek, bu tip etkinlikler için müsait olup olmadığı tartışılacak ve tarihi yarımadadan kendine pay bulan bu semt hakkında genel bilgiler verecek.

"Son Karar: Yenikapı'ya Ulaşım Kolay Olduğu İçin Mi, Miting Alanı Orada Olduğu İçin Mi?" bölümü de adından anlaşılacağı gibi tüm öğrenilen tonlarca bilginin son bir kritiğini yaparak mevcut hükumetin metroları uzattığı, Marmaray'ı oradan geçirdiği için mi Yenikapı'nın bir toplanma alanı olduğu ya da bunun tam tersinin olup olamayacağı, Yenikapı'daki deniz otobüsleri, otobüs durakları ve hatları bilgisiyle birlikte pekiştirilip okuyucunun tatmin edici bir cevap bulunması sağlanacak.

İlk dört maddeyi okumadan direkt beşinci maddeyi, "Ben zaten biliyorum yuah!" diye atmanız pek tavsiye edilmez çünkü hem aralarda vereceğim eğlencelik bilgileri kaçırmış olacaksınız hem de birbirleriyle olan ilişkilerini göremeden sonuca geçmeniz tatmin olmadığınız bir cevapla sonuçlanabilir. Gerekli duyurular ve belirtmeler yapıldıysa hiç gaz kesmeden ilk başlıkla birlikte yazıya başla!

AK Parti ve Recep Tayyip Erdoğan'ın Kısa Tarihçesi

27 Mart 1994 yılının yerel seçimlerinde Refah Partisi'nin aday göstermiş olduğu Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin başkanlık koltuğuna oturmasıyla kendini halkına ve seçmenine göstermiş oldu. Refah Partisi'nin kapanmasıyla Yenilikçiler ve Gelenekçiler grubunun Yenilikçiler ayağında bulunan Erdoğan ve Abdullah Gül, Bülent Arınç gibi çalışma arkadaşları 14 Ağustos 2001 yılında AK Parti'yi kurdular.

Adelet ve Kalkınma Partisi -kısaca AK Parti- verilen bu oluşumun birincil amacı, 2002'de yapılacak olan genel seçimlere dahil olarak iktidar partisi olabilmekti. Nitekim 3 Kasım 2002'deki genel seçim istatistikleri AK Parti'nin istediği ya da isteyeceği şekilde sonuçlanmıştı. 10.8 milyon oy ve %34 oranla meclisteki çoğunluğu sağlayabilmiş ve tek başına iktidar olabilmişti. 3 Kasım 2002 seçimlerini ilginç kılan bir diğer olay, Milliyetçi Hareket Partisi -kısaca MHP- dahil olmak üzere bir çok siyasi partinin %10'lük baraja takılmasından ötürü mecliste kendine yer bulamaması üzerine yaşanan hadiselerdi. Seçim içerisinde kullanılan oyların tamı tamına %46'sı meclis içerisinde kendine temsilci bulamamıştı.

Recep Tayyip Erdoğan'ın milletvekili olamamasından ötürü Abdullah Gül, başbakanlık görevini üstlendi ve hükumet kuruldu. Takvimler 9 Mart 2003'ü gösterdiği zaman Siirt'teki birkaç milletvekinin görevleri düşürülünce ara seçim yapılmak zorunda kalındı. Siirt'ten milletvekili olarak giriş yapabilen Erdoğan'nın önünde başbakan olmaması için herhangi bir engel kalmamıştı ve 59. hükumeti kurarak başbakanlık görevine başladı.

AK Parti genel başkanı ve başbakan sıfatlarıyla birlikte 22 Temmuz 2007 tarihinde sandığa giden Erdoğan, partisince 16.3 milyon oy ve %46'lık oranla birlikte gerekli olan tek iktidar çoğunluğunu bir kez daha yakalamayı başardı. Başbakanlık görevini sürdürmeye devam ederken, 2007 referandumundan ve 12 Haziran 2011 genel seçimlerinden zaferle ayrıldı. 21.3 milyon oy ve %49'luk oran ile birlikte tarihinin en çok oy topladığı ikinci seçimine imza attı.

AK Parti, 30 Mart 2014 seçimlerine Erdoğan'ın önderliğinde hazırlanırken bizim de masaya yatırdığımız konuyu önemli bir şekilde ilgilendirecek bir gelişme yaşandı. Başbakan Erdoğan'ın belirttiğine göre 2 milyon kişinin katılımıyla 23 Mart 2014'te gerçekleşen miting, Yenikapı Miting Alanı'nda gerçekleşti. Bu, Yenikapı Miting Alanı'nın ilk mitingiydi.

Halk ilk defa kendi cumhurbaşkanını seçmek için sandığa 10 Ağustos 2014 tarihinde gitmiş bulundu. 21 milyon oy ve %51'lik oran ile birlikte Erdoğan, artık hem AK Parti genel başkanlığını hem de başbakanlığı Ahmet Davutoğlu'na bıraktı. Erdoğan'sız bir AK Parti'nin hem seçimlerde hem de siyasi arenada ne yapacağı tam bir merak konusuydu çünkü Erdoğan'sızlık AK Parti'nin tarihinde bir ilk demekti.

AK Parti genel başkanlığı ve başbakanlık direksiyonunda Ahmet Davutoğlu varken gerçekleşen ilk genel seçim 7 Haziran 2015 tarihinde gerçekleşti. Oy oranı olarak değil belki ama seçmeninden toplamış olduğu oylar bakımından oldukça gerileyen bir AK Parti vardı. Evet, sandıktan yine 1. olarak AK Parti galip geldi ama meclisteki gereken 276'lık çoğunluğu 258 koltukla yakalayamadı. 18.8 milyon oy ve %49 oranla seçimlerden ayrılan AK Parti'nin yanı sıra diğer siyasi partiler için de oldukça yoğun bir döneme giriş yapıldı. Koalisyon çalışmalarında beklenen çıkamayınca seçmenler, erkenden sandığa gitti. 1 Kasım 2015'te gerçekleşen erken seçimlerde AK Parti, 23 milyon oy ve %49'luk oran ile birlikte tarihinde en çok topladığı oyu kaydetmiş oldu.

Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı devam ederken tartışma konusu olan sistem değişikliği (AK Parti'lilerce sistem geliştirmesi/güncellemesi) ve onun referanduma taşınması fikrine pek de sıcak bakmayan Davutoğlu istifa etti ve başbakanlık koltuğunu Marmaray hakkındaki açıklamaları ve röportajlarıyla da dikkat çeken eski Ulaştırma ve Haberleşme Bakanı Binali Yıldırım'a bıraktı.

16 Nisan 2017 tarihinde gerçekleşen referandum gerçekten de incelemeye değer bir nitelik taşıyor. AK Parti ve MHP, referandum için evet çağrısı yaptı. 25 milyon oyla evet, 23 milyon oyla hayır diyen halkın oranları %51'e, %49'du. Belediyelerini elinde buldurduğu İstanbul ve Ankara gibi büyükşehirlerde bile hayır diyenlerin çoğunlukta olması, "AK Parti'nin tahtının sallandığına" dair yorumların önünü açtı.

2017 referandumu ile birlikte Recep Tayyip Erdoğan, tekrardan AK Parti genel başkanlığına geldi. Peşinden yaşanan 24 Haziran 2018 erken seçimlerinden galip ayrıldı. Referandumla birlikte koltuk sayısı 600'e çıktığından 301 demek, çoğunluk demekti. Tek başına AK Parti 301 koltuğu bulamasa da Cumhurbaşkanın Erdoğan olması ve MHP ile yapılan ittifakın başarılı olmasıyla mecliste söz sahibi olabildi. AK Parti, 24 Haziran 2018 seçimlerinde 21 milyon oy ve %42 oranla ayrılırken Recep Tayyip Erdoğan, işi tek turda bitirerek 26 milyon oy toplayarak oranını %52'yle seçimlerin galibi olarak adını yazdırdı.

Kurulur kurulmaz iktidara gelmesiyle birlikte halihazırda dikkatleri üzerine çekmeye başaran parti, teknik olarak istatistiksel ve seçim zaferleri açısından pek fire vermemiş gibi görünüyor. En başarılı olunan zamanları, tabir-i caiz ise AK Parti'nin altın çağı için 2011-2014/2015 dememiz pek mümkün. Bu yıl aralıkları bizim yazımız için de çok kritik çünkü hem Yenikapı metrolarının hem de Yenikapı Miting Alanı'nın kullanıma açıldığı yılları içeren süreçler. Uzun lafın kısası parti, en güçlü döneminde ya da bir diğer deyişle seçmeniyle çok içli dışlı olduğunda miting alanını var etmiş gibi görünüyor. Nitekim hepimizin aklına kazınan "Büyük İstanbul Mitingi" sadece bir kere olan bir vaka değil. 2014 yerel seçimi de dahil olmak üzere 5, 15 Temmuz Demokrasi Mitingi dahil edilirse 6 adet mitinge ev sahipliği yapmış durumda. Üstelik adetten olacak gerek ki, her bir miting; seçimlerinden tam bir hafta önceki pazar günü gerçekleştirilmiş.

"AK Parti güçlenmesiyle Yenikapı'yı yaptı." demek ilk bakışta ultra büyük bir yanlış gibi görünmemekte. Çünkü burada atlanmış olan iki adet mühim soru, asıl cevaba gitmemizi engellemektedir. Bunlardan ilki Yenikapı Miting Alanı'nın ne zaman yapılmaya karar verilmesi ve inşaat sürecinin ne kadar sürdüğü ile alakalı olan sorudur. Ne de olsa bu tip bir yapının inşası, 4 ayda olacak bir şey değildir. İkinci soru ise metnin ana fikri olan, Yenikapı'yı ulaşımla değerli kılan AK Parti için orasının biçilmiş kaftan olabileceği sorusu üzerinedir. Altın çağa denk gelmesi midir, tesadüf müdür yoksa altın çağı başlatan hamle midir? Bunları tahlil etmek için Yenikapı Miting Alanı'nın İnşaat Süreci başlığına geçmemiz gerekli.

Yenikapı Miting Alanı'nın İnşaat Süreci

Yenikapı Meydanı olarak da bilinen bu yerin asıl ve resmi adı, "İstanbul Metropolü Miting ve Gösteri Alanı" olarak belirlenmiş durumda. Bu isimlendirme kendi içerisinde iki sebebe bölünmüş durumda. Bunlardan ilki aslında Yenikapı Miting Alanı'nı var olmasını sağlayan sebep, göstericilerin ihtiyaç duyduğu protesto alanını yaratmak. Nitekim bu konuda, "Zaten protesto, iktidarlarca sevilmez bir de gidip bir gidişatın kötü olduğunu vurgulamaya çalışan birine yer mi göstereceksin?" yorumlarıyla yoğun bir şekilde topa tutulmuştur.

İkinci sebebi ise konserler, gösteriler, fuarlar gibi kültür sanat etkinliklerinin de burada gerçekleştirilebilecek şekilde tasarlanmış olmasından gelmekte. En yakın örneğini vermek gerekirse Gençlik Festivali, Yenikapı Miting Alanı'nda gerçekleştirildi.

Alanın inşa edildiği yer de, inşa edilme metotları da oldukça büyük eleştiri konusu olmuştur. Öncelikle birçok kişiye göre Yenikapı bir meydan değildir fakat bu duruma "Konumu Bakımından Yenikapı" başlığında değineleceğinden ötürü atlayarak direkt inşa edilme metodundan bahsetmek istiyorum.

Yenikapı Miting Alanı, 673 bin metrekarelik bir alanı kapsamaktadır. Ortalama 1.5 milyon, maksimum 2.5 milyon ziyaretçiyi içine alabilmesiyle birlikte, kişi başına düşen alan -ortalama kişi sayısı üzerinden hesaplarsak- 0,45 metrekare olarak karşımıza çıkmaktadır. Yapımının büyük bir tartışma konusunu olmasındaki en büyük temel ise denize dolgu yapılarak var edilmesidir. 673 bin metrekarelik alanın 518 bin metrekaresi deniz doldurularak inşa edilmiştir. Bu da ekolojik sorunların doğabileceği yönünde birçok endişeye sebep olmuştur.

Bir diğer tartışma konusu da elbette güvenlik üzerine olmuştur. Denizi doldurmanın deprem gibi doğal felaketlere ne denli hazırlıklı olacağı bilgisi kestirilemediğinden endişelere yol açmıştır. Çevresel sorunlar, dayanıklılık gibi konular kadar olmasa da betonsallığından ötürü çirkin görünmesi de yine birçok vatandaşın eleştirdiği bir nokta olmuştur.

Tüm bu eleştirilere rağmen Yenikapı Miting Alanı'nın inşaatına 2012 tarihinde başlandı. Bu bilgiyi 21 Haziran 2012 tarihli Habertürk'ün haberinden alıyoruz. Habertürk'ün belirttiğine göre planın ve projenin yürütüldüğü, İstanbul'a yeni bir meydan yapıldığı ve 1 milyon kişilik kapasitede olacağı yönünde. Fakat konumuza da değinen altın vuruş son paragrafta gizli.

...Açıklamada, şöyle denildi: 
''Türkiye'nin en büyük ve en yoğun metropolü ve dünya kenti konumunda olan İstanbul'un merkezine yakın, ulaşım bağlantıları çok yönlü ve güçlü olan, farklı ulaşım imkanları ile toplanma ve dağılmanın hızlı ve konforlu bir şekilde gerçekleştirilebileceği alanda yapılması tasarlanan resmi kutlamalar, miting ve gösterilere aynı zaman diliminde yoğun olarak katılacak kullanıcıların fonksiyonel ihtiyaçlarına cevap verebilecek...ve 1 milyon 250 bin kişinin aynı anda toplanabileceği bir yer olarak Yenikapı'da bulunan proje alanı 'İstanbul Metropolü Miting ve Gösteri Alanı' olarak belirlenmiştir.''

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'nce onay verilmeden önce yapılan açıklamaya bakılacak olursa, halihazırda Yenikapı ulaşım bağlantılarını kaliteli ve çeşitli olarak tanımlamış. Yani ekibe göre, orada bir meydan olmasının sebebi rahat ulaşımı olmasına temellenmiş durumda. "Metrolar Bakımından Yenikapı" bölümünde metrolara uzun uzun değinileceği için otobüsler üzerinden bir istişare yapmamız gerekli.

Yenikapı Marmaray ve Yenikapı Miting Alanı duraklarından geçen 22 otobüs gözüküyor. Bunlar; 146T, 30D, 31, 31Y, 336Y, 33E, 36Y, 39, 39D, 39K, 41Y, 69A, 70FY, 70KY, 71AT, 72YT, 76A, 77, 88A, MR35, MR5 ve YT-1 olarak karşımıza çıkıyor. Otobüs hatlarının açılış tarihlerini bulamadığım için ben de Ekşi Sözlük'e girilen ilk entry'leri baz aldım. Elbette girilen entry'den önce de bu otobüsler var olabilir fakat yine de ulaşılabilen en kesin bilgiler bunlar. Öncelikle, içlerinden sadece 12 tanesinin entry'leri girilmiş durumdaydı. 2002, 2003, 2004, 2005, 2008, 2010, 2011, 2014 senelerinde girilen entry'lerden de anlaşılıyor ki Yenikapı'ya gitmek elbete imkansız değildi. Fakat miting alanının ya da Marmaray'ın da çok büyük etkisi olmuş durumda.

Ekşi üzerinde 28 Nisan 2013 tarihinde iwillshowyouwhatitmeans isimli bir yazar (ya da sözlükçe suser) attığı entry sayesinde bizlere Yenikapı Miting Alanı'nın inşaat süreci hakkında bilgi veriyor. "Geçtiğimiz haftalarda denizi doldurmak üzere dalgakıranların yapımına başlanmış." ibaresiyle hem daha çok işinin olduğunu vurgulamış oluyor hem de 2013 tarihinde aktif olarak Yenikapı Miting Alanı ile uğraşıldığını gözler önüne seriyor.

27 Eylül 2013 tarihli Milliyet'in haberine göre ise Yenikapı Miting Alanı inşaatının %95'ı bitirilmiş durumda. Hatta, "İşte yeni miting alanı" şeklinde cesur bir başlık atılmış. Haberin içinde son rötuş, son viraj ibareleri sık sık yinelenmiş. Ayrıca ekolojik dengeyi bozacak iddialarını dindirebilmek adına İleri Biyolojik Artıma Tesisi kurulacağı da belirtilmiş. 2014 yerel seçimine yetiştirilmesi için canla başla çalıştığını söyleyen ekip, peyzaj çalışmalarına da start vermiş.

Haber doğru olmuş olacak ki 2014 yılına geldiğimizde ise, Erdoğan siftahı 30 Mart 2014'teki yerel seçimler için gerçekleştirmiş olduğu 23 Mart 2014 mitingiyle yapmış oldu. Uzun lafın kısası Yenikapı Miting Alanı fikri 2012'de ortaya atılmış, en derin çalışmalarını 2013'te görmüş, tam tarih olarak 23 Mart 2014'te de açılmış.

Tam bu konu hakkında kesin kanıya varırken bizden gözlerimiz 20 Haziran 2012 tarihili CNN Türk haberine çeviriliyor. Haberde belirtilene göre, "Projenin bir amacı da kısa zamanda miting alanına ulaşımın sağlanması." Şimdi işte burada iş, metrolara kalıyor.

Metrolar Bakımından Yenikapı

Türkiye'de beş şehirde metro bulunuyor. Adana, Ankara, Bursa, İstanbul ve İzmir. İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık şehri olmasından ötürü birtakım cephelerden diğer illere göre daha gelişmiş olmak zorunda. Bunu da gördüğümüz en iyi yer ulaşım kısmı olmakta. İnşaatı süren metro hatları ve ihaleleri tamamlananlar hariç olmak üzere; M1A, M1B, M2, M3, M4, M5, M6 ile birlikte 6/7 metroya sahip. Üstüne tramvaylar, füniküler hatlar, teleferikler, Metrobüsler, Marmaraylar ve hiç şüphesiz otobüsler de eklenince devasa bir ulaşım ağıyla karşı karşıya kalıyoruz.

Konumuz Yenikapı ve metroları olduğu için sadece M1A, M1B, M2 ve Marmaray bilgileri paylaşılacak şekilde hazırlandı. Fakat yine de aktarma bilgileri verilmeden geçilmeyecek.
  • 2013 yılında açılan M3 Kirazlı-Olimpiyat-Başakşehir metro hattı, Kirazlı üzerinden M1B'ye aktarma yapabilir. M1B'in son durağı Yenikapı'ya ulaşmak mümkün.
  • 2012 yılında açılan M4 Kadıköy-Kartal-Tavşantepe metro hattı, Ayrılık Çeşmesi üzerinden Marmaray'a aktarma yapabilir. Marmaray ile Yenikapı'ya ulaşmak mümkün.
  • 2017 yılında açılan M5 Üsküdar-Yamanevler metro hattı, Üsküdar üzerinden Marmaray'a aktarma yapabilir. Marmaray ile Yenikapı'ya ulaşmak mümkün.
  • 2015 yılında açılan ve "Dünya'nın En Kısa Metrosu" ünvanına sahip olan M6 Levent-Boğaziçi Üniversitesi metro hattı, Levent üzerinden M2'ye aktarma yapabilir. M2'nin son durağı Yenikapı'ya ulaşmak mümkün.
Derinlemesine incelemeye başlamadan bile yukarıdan rahatlıkla görülebilir ki, İstanbul içerisinde bulunan bütün metrolar Yenikapı'ya ulaşmaları mümkün kılınmış. Buradaki kilit konu bu ulaşım, en az bugün ki kadar konforlu muydu yoksa bu konforu sağlayan Yenikapı Miting Alanı mı oldu?

M1A/M1B Yenikapı-Atatürk Havalimanı/Yenikapı-Kirazlı Metro Hatları

İstanbul'un ilk ve en eski metro hattı olan M1, kendi içerisinde M1A ve M1B olmak üzere ikiye ayrılmasıyla oldukça ilgi çekici bir metro hattı olarak karşımıza çıkıyor. 1989, 31 Ocak 1994 ve 7 Mart 1994 tarihlerinde üçerli etaplar olarak açılan M1 ya da günümüzün M1A'sı birçok kez uzatmalara ve ek istasyonların açılmasına da şahit olmuştur. Üçüncü etabın açılışıyla birlikte söz konusu metro hattı, Bakırköy-Aksaray (Emniyet-Fatih, Bayrampaşa, Kartaltepe-Kocatepe) arasında çalışıyordu.

1975 yılında Yenibosna'ya uzatıldı. İstanbul Büyükşehir Belediye başkanlığı döneminde Recep Tayyip Erdoğan, 26 Temmuz 1995 tarihinde M1'in Ataköy istasyonunu açtı. 1999'da ise Bahçelievler istasyonu açılarak, M1 metro hattı adına 20. yüzyıla nokta kondu.

2002 yılında yani AK Parti yeni yeni var olmaya çalışırken ise metronun fuar alanı ve havalimanı uzatmaları gerçekleştirildi. Bu uzatma çalışmalarının da daha öncesinden planlandığını düşünürsek, havalimanı uzatmasının mevcut hükumet ile bir bağlantısı olmadığı aşikar olacaktır.

14 Haziran 2013 tarihinde Otogar-Kirazlı arası uzatılarak M1B hattı var edildi. Yenikapı-Kirazlı olarak anılan yeni yan dal metro hattının son durağı Yenikapı olmasında rağmen M1A'nın son durağı Aksaray olduğundan aktarmalar Yenikapı üzerinden değil Aksaray'dan yapılıyordu.

9 Kasım 2014 tarihinde eski İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı Kadir Topbaş'ın da katılımıyla birlikte Yenikapı istasyonu açılmış oldu. Artık M1A, M1B, Marmaray ve M2 birbirlerine tam anlamıyla bağlanmıştı. Bu kapsamda, yapılan ilk mitingin 23 Mart 2014'te, yerel seçimlerin de 30 Mart 2014'te olduğunu düşünürsek Yenikapı istasyonunun günümüzdeki anlamıyla kullanılmaya başlanması, miting ve seçimlerden sonraya kalmış demektir.

M2 Hacıosman-Yenikapı Metro Hattı

M2 metro hattı, metrolar içerisinde en çok yolcu taşıyan metro hattı olarak karşımıza çıkıyor. İstasyonların nerede olduğuna bakacak olursak bu pek de şaşılacak bir bilgi olmayacaktır. Şişli-Mecidiyeköy, Levent gibi istasyonlarını bir kenara bırakacak olursak İstanbul ve İstanbul Teknik üniversitelerini içeren bir hat olması bile onu, öğrencilerin göz bebeği haline getiriyor.

Yapımı oldukça uzun ve aşamalı süren bir metro hattı olarak karşımıza çıkan M2'nin ilk etabı sadece Taksim-Levent arasını içeren oldukça kısa bir alanı kapsıyor. 19 Ağustos 1992 senesinde temel atılma çalışmaları yapıldı. Taksim-Şişli arası tünel, Haziran 1994; Şişli-4. Levent arası tünel, Temmuz 1994'te birbirlerine bağlandı. Taksim-4. Levent'in birbirlerine bağlanması 1995'i buldu. 25 Mart 1999'da ise deneme seferleri başlamış oldu.

16 Eylül 2000 tarihinde 1. etap Taksim-Levent açıldı. Akabinde 1 ay sonra 4. Levent eklendi. 2. etap, Atatürk Oto Sanayi, İTÜ-Ayazağa için tasarlandı ve 31 Ocak 2008 tarihinde uzatmaları yapıldı. Nisan 2011 tarihinde ise Hacıosman istasyonu açıldı.

3. ve en kritik uzatma Yenikapı yönüne doğru yaşanan gelişmeler üzerine kurulu. Çünkü açılış tarihleri, bizlere "Yenikapı için acele edildiği" bilgisini çok rahat bir şekilde vermiş durumda. Hacıosman'dan Yenikapı yönüne doğru giderken ...Taksim-Şişhane-Haliç-Vezneciler/İstanbul Üniversitesi-Yenikapı istasyon sıralamasına tanık oluyoruz. Fakat 15 Şubat 2014 tarihinde Yenikapı istasyonu açılmasına rağmen Vezneciler/İstanbul Üniversitesi istasyonun açılması 16 Mart 2014'ü buluyor.

Yenikapı istasyonu son durak olmasına rağmen, Vezneciler istasyonundan daha erken açılmasıyla dikkatleri üzerine çekiyor. Yenikapı için bir hazırlık olduğunu resmen kanıtlıyor ve ana sorumuz için bize gerekli olan çinkolardan birini vermeyi başarıyor. Üstelik ilk mitingten ve yerel seçimden sadece 1 ay önce hazır olması da haneye artı katacak ayrı bir nokta olarak karşımıza çıkıyor.

Marmaray

İşler Marmaray'a geldiği zaman gerçekten Arap saçına dönüyor. Bunun birkaç nedeni var. Öncelikle diğerleri gibi bulunan metro hatlarının uzatılması söz konusu değil, sıfırdan yapılan bir tünel ve demiryolu söz konusu. İkinci olarak işletmesi İETT ya da eski adıyla Ulaşım A.Ş yeni adıyla Metro A.Ş'de değil direkt Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'na bağlı. Bakanlığın doğrudan ilgilendiği, maliyetli ve gerçekten çok uzun süren bir proje. Ayrıca Marmaray bir metro değil, banliyö treni.

Marmaray, bahsi geçen diğer metro hatlarına nazaran öne çıktığı özellikle parlamaya çalışmasıyla da resmen hakkında bilgi almak isteyenleri zor duruma düşürüyor. Denizin altından geçen bir derin batma tüp tünel (ki bu Dünya'nın en derinidir) sayesinde Avrupa ve Asya yakasını birbirine bağlıyor. İşte tam da bu nedenden ötürü spesifik olarak bir istasyon hakkında bilgi toplamak istediğiniz zaman bu çoğunlukla Sirkeci ve Üsküdar için geçerli oluyor. Fakat biraz araştırmanın çözemeyeceği hiçbir sorun yok.

Binali Yıldırım'ın TRT Haber'de vermiş olduğu bir demeçte Marmaray'ı duyurmasıyla birlikte bunun asırlar öncesinden gelen bir hayal olduğunu belirtti. Bildirilenlere göre Sultan Abdülmecid, 1860 yılında bu projeyi dile getirmiş. Evet, bilgi doğru. Hatta Fransız mühendis S. Preault ile birlikte çalışılmış. Üstelik çizimler dahi yapılmış. Fakat Yenikapı ile alakalı bir bilgi o dönem için bulunmuyor. Sadece Sirkeci-Üsküdar arası gömme tünel ve demiryolu olarak ilkel bir tasarıma sahip.

Dünya Bülteni'nin 5 Ağustos 2013 tarihli haberine göre Tünel-i Bahri adı uygun görülen bu proje; siyasi vakalar ve ekonomik nedenlerden gerçekleşememiş. Bu proje üstünde birkaç kişi daha çalışmış çalışmasına ama yine ana amaç iki yakayı birbirlerine bağlamak olduğundan Yenikapı'yı dahil etmemişler.

Yapılan ilk fizibite edütü 1985 yılında gerçekleşmiş olsa da, Marmaray ana amacından sapmayıp sadece Sirkeci-Üsküdar arasında incelemelere tabi tutuldu. 2002'ye kadar birtakım teklifler ve imzaların ardından yine 2003'te edüt çalışmalarına maruz kaldı. RayHaber'in 23 Ocak 2012 tarihindeki haberine göre Binali Yıldırım, bakanlık olarak 2003 yılından beri bu proje için çalıştıklarını ve 2013'ün sonlarında İstanbulluların Marmaray'a kavuşacağının müjdesini verdi.

Peki ya Marmaray neden bu kadar gecikti? Çünkü geçtiği istasyonlarca çok derinde bulunduğundan arkeolojik birçok kalıntının bulunmasıyla birlikte yepyeni bir çalışma sayfası açmış oldu. 28 Ekim 2016 tarihili Erman Ertuğrul'un yazısı bize hem bu çalışmalar hakkında, hem de üzerinde kafa patlattığımız soruyla ilgili olarak muhteşem bilgiler veriyor. Yazıda belirtilene göre 2004 yılında yapılan arkeolojik çalışmalar içerisinde Yenikapı da var. Üstelik sadece bu da değil. 1 Kasım 2013 tarihli yapi.com.tr'nin haberi de bunu destekler nitelikte.

Yani Marmaray'ın Yenikapı'dan geçmesi fikri 2004'ten beri var olan bir atılım. Bu Yenikapı Miting Alanı'nın inşaatından da, metroların uzatılmasından da oldukça önce yapılmış bir hamle. İşte bununla birlikte "Konumu Bakımından Yenikapı" bölümünde öğreneceğimiz bilgiler şu zamana kadar kafa patlattığımız sorunun sorulmasına değer kılacağını gösterir nitelikte olacak.

9 Mayıs 2004'te inşaatı başlayan Marmaray, arkeolojik çalışmaların ister istemez yavaşlatmasıyla birlikte 29 Ekim 2013'te bitirildi. Bu vakit de aynı şekilde, Yenikapı Miting Alanı'nın inşaatından da, metroların uzatılmasından da oldukça öncesini kapsamakta. Üstelik NTV'nin 28 Ekim 2013'te Binali Yıldırım'la Yenikapı'da yapmış olduğu röportaj resmen altın vuruş olarak karşımıza çıkıyor.

- Maliyeti nedir? Birde burası yapılırken neden Beşiktaş’tan yapılmadı diyenler olabilir?
Tabi jeolojik yapı, boğazın derinliği, İstanbul’daki seyahat güzergahları bütün bunlar detaylarıyla ele alınıp düşünüldü. Yarın açılışını yapacağımız kısmın yaklaşık maliyeti 5 buçuk milyar TL. Ama bunun üzerinde tabi banliyö hatlarının iyileştirilmesi var...

- Tamamen entegrasyonu diğer ulaşımlarla sağlanmış durumda mı?
Bu proje ile birlikte Kartal’dan binen Ayrılıkçeşme’de inebiliyor, Marmaray’a binip Üsküdar’a, Sirkeci’ye, Yenikapı’ya gelebiliyor. Yenikapı’dan Bağcılar’a raylı sistemle geçebiliyor veya Beyazıt’tan Kabataş’a finükülerle Taksim’e gidebiliyor. Ama yılbaşından sonra bu Yenikapı istasyonundan Yenikapı, Şişhane, Taksim, Levent, Maslak metrosuna geçiş sağlanabiliyor. Dolayısıyla Marmaray, İstanbul’un toplu ulaşımında raylı sistemde ana omurgayı oluşturuyor.

Uzun lafın kısası Binalı Yıldırım, M2 metro hattı için yılbaşından sonrasını işaret ediyor (nitekim Yenikapı uzatmasının Şubat'ta olduğunu görmüştük) fakat M1 hakkında kesin bir bilgi veremiyor. T1 Kabataş-Bağcılar tramvay ve F1 Kabataş-Taksim finüküler hatlarından da bahsetmeden edemiyor. Ayrıca Marmaray'ın istasyonlarından birinin Beşiktaş'ta değil de Yenikapı'da olması yerin yapısına bağlansa da oraya olan ulaşımında bu kararı vermede büyük rol oynadığını görüyoruz. Bir diğer deyişle Binalı Yıldırım ve ekibi, Yenikapı'ya ulaşımı çeşitli ve kolay görmekte. Bu da Yenikapı Miting Alanı'nın neden Yenikapı'da seçildiğine dair bir ipucu veriyor.

Demek ki Yenikapı'ya ulaşmak en azından devlet erbaplarına göre rahat, kolay, konforlu ve çeşitli. Peki ya İstanbulular bu işe ne diyor? Bundan daha da önemli bir soruyu atlamış olabilirim sanırım, Yenikapı nerede?

Konumu Bakımından Yenikapı

Yenikapı, Fatih içerisinde bulunan bir semt. Fatih'in bir diğer semtleri olan Aksaray'a ve Samatya'ya komşu. Beyazıt, Laleli civarlarına yakınlığıyla bilinse de otoyol üzerinden Sultanahmet, Eminönü, Beyoğlu (Taksim) ve Vezneciler'e de ziyadesiyle yakın ve ulaşımları mümkün. Taksim'e yakın olmak demek, ister istemez Kabataş'a, Beşiktaş'a ve Şişli'ye de yakın olmak anlamına geliyor.

Eminönü, Fatih'e bağlı bir semt değil ayrı bir ilçeyken İstanbul şehir merkezi olarak kabul ediliyordu. Asya yakası ise bu yüzden "karşı yaka"ydı. Eminönü, Fatih'e dahil edildikten sonra Fatih ilçesi içerisinde bulundurduğu valilikle, İstanbul Büyükşehir Belediye başkanlık binasıyla birlikte şehir merkezi olma görevini üstlendi. Bu da Yenikapı'yı ister istemez, İstanbul şehir merkezinin bir parçası olarak kılıyor.

Şu an her ne kadar şehir merkezinin bir parçası da olsa, doğrudan 3 trenle bağlantısı olsa da, 20'den fazla otobüse ev sahipliği yapsa da, İstanbul'un en çok kullanılan raylı sistemi olan T1 Kabataş-Bağcılar tramvay hattına yürüme mesafesi kadar bir yakınlıkta da olsa Yenikapı Miting Alanı'nın duyurulması ve yapımı esnasında insanlar, Yenikapı'nın pek de iyi bir yer olmadığını savunmuşlar.

Ekşi Sözlük'te, 21 Haziran 2012 tarihinde fizico isimli bir yazarın yazmış olduğu entry, bu konu hakkında ne kadar keskin düşündüğünü gösteriyor. "Yenikapı gibi şehir dinamiğinin dışında sosyal olmayan bir alanı bu iş için ayırmak ahmaklık." demesinden de anlayabiliyoruz ki, o dönem içerisinde Yenikapı, pek de rağbet göremeyen (en azından sosyallik açısından gençlerce ya da muhaliflerce) bir yer. Fakat yöneltilen eleştiriler sadece bununla sınırlı değil.

Ekşi Sözlük içerisindeki farklı bir yazar, olaya tanımlar cinsinden yaklaşarak yorumunu katmış. 21 Haziran 2012 tarihinde geyikli baba isimli yazara göre; Yenikapı, "meydan" tanımına uymamakta. geyikli baba'ya göre meydan, bir nevi kavşaktır ama daha geniş bir kavşaktır. "Meydan kavramının en önemli özelliği farklı yönlerden gelen yolların kesim noktası olmasıdır." diyerek Taksim meydanının bunun için en iyi örnek olacağını savunmuş. Nitekim haklı çünkü Taksim meydanı; Kabataş, Beşiktaş, Şişli, Haliç, Kasımpaşa, Şişhane ve daha pek çok farklı yönlerden gelen yolların kesim noktasıdır. Fakat Yenikapı'da Taksim kadar olmasa da çeşitli yönlerden gelinebilmesi mümkün bir yerdir. Ne de olsa Yenikapı, İstanbul şehir merkezinin içerisinde bulunduğu bir semt. "Tarihi yarımada" kapsamında kendine yer bulmayı başarmış bir yer.

Biraz da ideolojik olarak düşünmemiz gerekise AK Parti'nin, ismi Fatih olan bu ilçe için birtakım çalışmalar yapması oldukça normal gelecektir. Suriçi'yle, Edirnekapı'sıyla, Topkapı'sıyla, Eminönü'yle birlikte incelendiği zaman ulaşımların raylı sistemli ya da otobüslü bir şekilde oraya aktığını görmek mümkün. Verilebilecek en iyi örnek Topkapı. Benim bile kullandığım 36ES, 41AT gibi otobüsleri bir kenara bırakın; T1 Kabataş-Bağcılar, T4 Topkapı-Mescid-i Selam, Metrobüs tek bir yerde toplanmış durumda. (M1'in Topkapı-Ulubatlı'sı Vatan'a daha yakın olduğu için dahil edilmemiştir.)

Yenikapı, turistik bir yer sayılmayabilir fakat civar esnafın toptan satışlarının büyük bir alıcısı yabancı kökenli (eskiden Rus, şimdi Arap) olduğundan hem farklı dillerde tabelalar hem de farklı etnik kökende insan görmeniz oldukça olası. Daha önce İstanbul'da bulunmamış biri için metrolar çok iyi bir ulaşım yoludur çünkü sürpriz yapmaz. İndireceği yer bellidir, hareket saatti bellidir, dolandırmaz ve en kısa sürede oraya vardırır.

Yenikapı'nın denize kıyısı var. Bu sebepten ötürü İDO başta olmak üzere birçok deniz otobüsüne ev sahipliği yapıyor. Örnek vermek gerekirse Balıkesir'e bağlı Marmara Takımadaların en meşhur üyesi Avşa Adasına seferler Yenikapı üzerinden yapılmakta. Genellikle tatil yolcularını taşıyan Avşa Adasının deniz otobüsleri, sadece oraya değil; Bursa, Yalova, Bandırma, Armutlu gibi kritik noktalara da yolcu gönderebiliyor ve en önemlisi yolcu ağırlayabiliyor. Bu da civar ilçelerden deniz yolunu kullanarak gelebilecek AK Parti'li seçmenleri var ederek daha kalabalık bir miting alanı, daha kalabalık bir miting alanı da rakiplere verilebilecek bir göz dağı olarak pek tabii yorumlanabilir.

Yenikapı, İstanbul'un en orta noktası değil belki kabul fakat Zeytinburnu, Ataköy, Yenibosna, Avcılar, Beylikdüzü, Avnavutköy, Kemerburgaz, Göktürk ilçeleri kadar uzak bir noktada bulunmuyor. Komşu semtleri ve ilçeleri oldukça canlı ve İstanbul'un en kritik yerlerini içeriyor. Bırakın kara ve demiryolunu, deniz üzerinden bile gelinmesi mümkün. Peki ya sevgili NTV muhabirinin sormuş olduğu sorunun bir benzerini bizde soralım, "Politik ve ideolojik sebepler hariç olmak üzere Yenikapı Miting Alanı, neden Beşiktaş'ta değil de Yenikapı'da?"

Son Karar: Yenikapı'ya Ulaşım Kolay Olduğu İçin Mi, Miting Alanı Orada Olduğu İçin Mi?

Söz konusu siyasi partinin hangi zaman aralığında güçlendiğini, miting alanının neden yapıldığını, çevresinde neler olduğunu ve nerede olduğunu sırasıyla tanımış olduk. Artık yazının başında sorduğumuz soruya cevap verebilecek kıvama gelmiş sayılırız. Elimizde bulunan bilgilere hiçbir yorum katmadan, doğrudan incelediğimiz takdirde ilk mitingin yapıldığı tarih olan 23 Mart 2014'ten sadece 1 ay önce erken açılan M2 Yenikapı uzatması ve 8 ay sonra açılan M1 Yenikapı uzatması "Miting alanı orada olduğu için ulaşım kolay." düşüncesini doğrular nitelikte.

Fakat, Yenikapı Miting Alanı'nından önce kullanılan Kazlıçeşme Miting Alanı, Marmaray'a istasyonu olsa bile kalıcı olarak kapatılıp taşınmış durumda. Eğer, "Miting alanı orada olduğu için ulaşım kolay." üzerinden gidiyorsak, bu durumda Yenikapı'ya yeni bir tane miting alanı yapılması yerine Kazlıçeşme'ye ulaşımlar kolaylaştırılabilirdi. Aklıma gelen ilk örnek, M1'deki Zeytinburnu istasyonu içerisinden bir mekik işletmesi yapılabilirdi. T1 tramvay hattı, Kazlıçeşme'ye uğrayacak şekilde T1A, T1B şeklinde bölünebilirdi. Ya da ihalesi tamamlanmış olan Kazlıçeşme-Gaziosmanpaşa-Kadıköy metrosuna (2. Marmaray olarak da geçmekte) yoğunluk verilebilirdi.

Yenikapı gerçekten de bir kümenin kesişim elemanı gibi. Beyoğlu (Taksim-Şişhane) ile Fatih (Aksaray) birer küme iseler, tam ortalarında Yenikapı olurdu eminim. Bu da Yenikapı'nın hem içeriden, hem dışarıdan ulaşabilme potansiyelinin var olmasına fakat metro uzatmalarının var olmaması durumda bu potansiyelin kullanılamaması anlamında gelmekte. Üstelik daha karadan gelen otobüsleri ve denizden gelen (üstelik civar ilçelerden) kişileri işin içine katmadık. M1'in son durağı Aksaray, M2'nin son durağı Taksim iken ve üstelik birbirlerine Yenikapı üzerinden bu kadar yakınlarken metrolarının bağlanmaması düşünülemezdi bile.

Marmaray başlı başına bir husus. 2004 tarihinde, bir diğer değişle Yenikapı Miting Alanı fikri ortalıkta yokken bile bir istasyon olacağını yapılan kazı çalışmaları sayesinde öğrenmiştik. Üstelik Yenikapı sadece ulaşımının çeşitliliği sayesinde de değil, yer şekillerince de Marmaray için oldukça uygundu.

Kazlıçeşme, ulaşımı konusunda sıkıntılı bir yer olsa da miting gibi büyük kapasiteli etkinlikler yüzünden şehir (trafikle) en az etkilenecek şekilde bir tez; Beşiktaş, ulaşım konusunda acayip rahat bir yer olsa da miting gibi büyük kapasiteli etkinlikler yüzünden şehir çok fazla etkilenecek (Vodafone arenada oynanan Beşiktaş maçları buna örnek verilebilir) şekilde bir anti-tezdi. Bu durumda Yenikapı ise bir sentez olacaktır. Ne Kazlıçeşme kadar ulaşımı zahmetli, ne de Beşiktaş kadar şehrin yaşan kısmında olduğu için şehri kötü etkileyecek kadar sıkıntı çıkarıcı bir yer arayışı, okları halihazırda Marmaray istasyonu inşaatı devam eden Yenikapı'ya çevirdi.

Aslında "Ulaşım kolay olduğu için miting alanı orada." ya da "Miting alanı orada olduğu için ulaşım kolay." denmeyebilir. Yenikapı, Yenikapı'da olduğu için bir diğer değişle bu işi yapabilecek en iyi yerde olduğu için Yenikapı Miting Alanı, Yenikapı'da bulunmakta. Fakat tatmin edici kesin ve keskin bir cevap vermemiz gerektiğinden ötürü; Yenikapı'nın konumu, Marmaray için yapılan çalışmalar ve açıklamalar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'nün yaptığı açıklama, eski otobüs hatlarıyla durakları, deniz otobüsleriyle çevre illerden yolcu alabilmesi sayesinde anlayabiliyoruz ki; "Yenikapı'ya ulaşım kolay/çeşitli olduğu için mevcut hükumet miting alanını oraya uygun gördü."

Yenikapı semti öylesine uygundu ki, deniz doldurularak alan var edildi. Eminönü'nde böyle bir şeyin olduğunu hayal edin, İstanbul için buyurun cenaze namazına. Aynı şeyi bir de Tuzla için düşünelim, sinek avlıyor miting alanı kimseler gelmemiş. "Miting alanı nerede olursa olsun partinin seçmeni zaten mitingine gitmek istediği zaman gidiyor, bunun için konum o kadar da mühim değil." diyebilirsiniz fakat size pek hak veremem. Alanların aldığı kişi sayısını bir kenara bırakacak olursak, çevredeki dağınıklığın tek ve ortalama bir noktaya toparlamak her zaman için daha kolay olmuştur.

Evet sevgili okur, seninle birlikte yazması da okuması da yoğun fakat eğlencelik bir yazının sonuna geldik. Burada kadar okudun mu bilmiyorum ama "Neden aklına böyle bir şey takıldı da, araştırmaya değer bulup yazısını yazdın?" diye aklına takılmış olabilir. Çok normal. Öncelikle, çünkü canım istedi. En büyük sebebi bu zaten. İkincisi bir şeyi merak edip araştırmak hiçbir zaman utanılacak bir şey olmadı. Üçüncüsü de ben bir inşaat mühendisi öğrencisiyim. Çevremdeki yapılara ve özellikle ustalaşmak istediğim ulaşım alanına eleştirel gözle yaklamaşmaya ve kaliteli/başarılı bir mühendis olmaya çalışıyorum.

Kendine çok iyi bakmayı ihmal etme! Kaynakça aşağıda olacak. Merak et ve araştır. Araştır ve yaz! Asla "Ulan bu ne kadar saçma şey." deme. Bak, ilk bakışta cevabı belli gibi gözüken bir sorunun cevabı aslında öyle değilmiş.

Kaynakça

  • 140journos 22 Mayıs 2016 yazısı, link
  • Milliyet 27 Eylül 2013 haberi, link
  • Habertürk 21 Haziran 2012 haberi, link
  • Ekşi 23 Mart 2014 enrty'si, link
  • Ekşi 21 Haziran 2012 entry'si, link
  • Ekşi 28 Nisan 2013 entry'si, link
  • CNN Türk 20 Haziran 2012 haberi, link
  • RayHaber 23 Ocak 2012 haberi, link
  • Dünya Bülteni 5 Ağustos 2013 haberi, link
  • Akreofili 28 Ekim 2016 yazısı, link
  • NTV 28 Ekim 2013 haberi/ropörtajı, link
  • Binali Yıldırım 29 Ekim 2013 Marmaray açılış konuşması, link
  • Google Maps, link
  • Metro İstanbul hat detayları sırasıyla M1A, M1B, M2: link - link - link
  • NTV Referandum 2017 sonuçları, link
  • Hürriyet Genel Seçim/Cumhurbaşkan 2018 sonuçları, link

17 Ağustos 2018 Cuma

René Descartes'a Göre Aşk

"Sevdik, sevdalandık. Kördüğümle bağlandık; böyle ayrı gayrı olmaz, olmaz!"

MER-HA-BA sevgili okur. Nasılsın? Tamam çok uzun tutmak istemiyorum girişi. Şu an aklından, "Yok artık İgnis, bu kadar kısa süreyle iki tane yazı yayımladın. Neler oluyor yahu?!" diye geçiyor olabilirsin. Haklısın, fakat "Kimse Babanızın Hayrına Bir Şey Yapmıyor" yazımın başında da belirttiğim gibi yaptığım hiçbir şey bana keyif vermemeye başladı. Şu an için kimseyle konuşmuyor, doğru düzgün oyun oynamıyor, dizi/film izlemiyorum. Müzik ve podcast dinlemekle birlikte eğlenebildiğim bu dönemde, düşünmek için bol bol vaktim oluyor anlayacağınız.

Müzik dinlerken bir şeyler hakkında kafa patlatmaya bayılırım. Öyle ki hayatta en çok haz aldığım şeylerden biri Kabataş-Beşiktaş arası o mükemmel yolda Sattas'tan Bir Ben Miyim dinleyerek düşüncelere dalmak. Otobüsün en ön koltuğunda da oturdum mu, değmeyin keyfime! Ardından Levent'e peşinden de 4. Levent'e doğru ilerlerken insanlığın gelişimine hayran kalmak, kulağımda da müziğimle birlikte bunu pekiştirmek gerçekten de harika hisler.

Şu an deli ya da manyak olduğumu düşünüyor olabilirsin fakat insan ontolojisinin düalist olduğuna inanan biri olarak bu tip etkinlikler ruhumu doyuruyor gibi geliyor. Gerçi benim ontolojimde zeka ve ruh birbirinden ayrılıyor fakat konumuz bu değil. Hazır düalizm demişken sahneye felsefe tarihinin en önemli isimlerinden birini alalım; Descartes!

Yazıya girişmeden önce şunda bir anlaşalım sevgili okur. Descartes diye yazılır, Dekart diye okunur. O yüzden filozofumuzun ismine ek getirdiğim zaman yazılışına göre değil okunuşuna göre ek getireceğim; Descartes'ın, Descartes'a, Descartes'ı gibi. Fakat senin Decartes-Dekart meselesine girişmeyecek kadar cahil cüheyla olmadığını biliyorum, sadece belirtmek istedim.

Aşk Metafiziği Varsa Felsefesi de Vardır ismindeki eserimden iki adet bölüm paylaşmıştım bile. Bunlardan biri Platon'a Göre Aşk (belirtmeden edemeyeceğim 144 okunma sayısıyla hala en çok okunan yazım) bir diğeri de Reddedilmek, Aldatılmak ve Terk Edilmenin Benzer ve Farklı Yönleri olmuştu. Kitaba ismini veren Schopenhauer hakkında da yazdım fakat paylaşmadım. Bu üç bölümün ortak özellikleri kitabın içerisinde varlardı, yazılmıştı ve ben doğrudan çalışmamın içinden kopyalayıp yapıştırmıştım. Descartes'a Göre Aşk bölümünde ise öncelikle buraya yazacağım sonradan kitaba ekleyeceğim. Bunu belirtmek istedim çünkü kopuk gelmesini istemedim.

Descartes, ahlak ve varlık felsefeleri adına gerçekten de önemli çalışmalara imza atmış bir filozoftur. Onun aşka dair olan düşüncelerini daha iyi anlamak için öncelikle aşkı tadan canlı olan insanı nasıl tanımladığını incelemek kesin suretle gereklidir. Çok yüzeysel anlatmak gerekirse insan, varlığını iki şeye borçludur. Beden ve ruh. Bunlardan herhangi biri eksikse bile insanın var olmasından söz edilemez. Bedensiz ruh da, Ruhsuz beden de insan olamaz. İşte varlığın koşulu da iki şarta bağlandığı için kurmuş olduğu bu felsefik akıma ikicilik veya düalizm denir. Araya eğlencelik bir bilgi sıkıştırmak isterim; Latincede iki, di; Farsçada ise iki dü anlamlarına gelir. Tavladan çok iyi bildiğin Dü-Şeş, İki (adet) Altı demektir.

Düalizmin en kilit noktalarından biri, ortaya atılan iki unsurun birbirleriyle çoğunlukla zıt olduğu gerçeğidir. Descartes'ın izlediği ontolojik temellendirmede de bu görmek oldukça mümkündür. En yüzeysel şekliyle beden somutluğu temsil ederken, ruh soyutluğu temsil eder. Durum bu şekilde olunca düalist ontolojik fikirler, teoloji cephesinin de çalışma konusu haline gelir ve desteklenir. Ne de olsa Descartes aynı zamanda başarılı bir matematikçi ve din adamıdır.

Beden, maddesel olarak var olmamızı sağlayan bir araçtır. Çok detaylı ve derin değildir fakat olmazsa da olmazdır. Gayet ilkel denebilir ve insanın maddi temel ihtiyaçları buradan kaynaklanır. Çok yüzeysel olarak düşünülürse Freud'un yaptığı id tanımı, beden için oldukça uygundur. Hayvansıdır, ihtiyaçlar doğrultusunda hareket eder.

Ruh, manevi olarak var olmamızı sağlayan bir araçtır. Detaylıdır, derindir ve Tanrı'nın üflediğidir. Aynı şekilde incelendiği zaman çok yüzeysel olarak, Freud'un süper ego tanımı, ruh için oldukça uygundur. İyi-kötü burada ayrılır, suçluluk hissedilir, insanı frenler. Ayrıca Descartes, ruh hakkında şöyle bir yorumda bulunur; "İnsan ruhunun doğası hakkında edinebileceğimiz bütün bilgilerin kendilerine bağlı olduğu iki şey vardır. Bunlardan biri düşünmesi, diğeri de bir bedenle birleşmiş olması dolasıyla bedene etkisi ve bedenden etkilenmesidir."

Bence, Descartes'ın aşk üzerine olan düşünceleri "piyasadaki" birçok filozoftan çok daha başarılıdır. Hele ki Camus gibi yıkık varoluşçuların yanında resmen çölde sudur. Fakat bana ters düşen, ya da eleştirilmesi gereken yerler yok mudur? Olmaz olur mu; ne de olsa Descartes 1650'lerde yaşamış bir insanken ben 2018'de yaşıyorum. Sana daha önce de sık sık belirttiğim gibi; sen favori filozofundan çok daha başarılısın çünkü öğrenmek için ondan çok daha fazla imkanın var.

Descartes, Schopenhauer'a nazaran doğrudan bir "Aşk Üzerine Düşünceler, Cinsel Aşkın Metafiziği" gibi eser yazmak üzerine mektuplaşmalarında bu soruyu cevaplandırır. Say Yayınları'nın Ahlak Üzerine Mektuplar ismini verdiği kitapta Descartes, inzivaya çekildiği süre boyunca Prenses Elizabeth ile hayata dair resmen sohbet eder. Prenses Elizabeth, ontolojiye, hayata ve ahlaka dair bilgilerini pekiştirmek için Descartes ile iletişim içinde olur. Fakat onunla iletişim içinde olan tek kişi prenses değil. Büyükelçi Chanut, Descartes'a o sihirli soruyu sorar; "Aşk nedir?"

Descartes'a göre aşk ikiye ayrılır. Düşüncede ya da akla uygun olan aşk ile tutuklu aşk. İsimlerinden de anlaşıldığı gibi ilk aşk tipi daha rasyonel iken, ikinci aşk tipi daha duygusaldır. Nitekim Descartes da ikisinin arasında bir fark gördüğünü belirtir. Descartes, aşk tanımı yaparken öncelikle ruhu bedenden ayrı incelemeyi uygun görmüştür. İkinci hamlesinde de bedenle ruhu sentezler ve ardından aşkı yeniden tanımlar. Ruh bedenden ayrıyken aşk denen şey resmen kendine yakıştırmaktır. Ruh, iyiyi gördükten sonra kendisi için elverişli olduğuna karar verir ve iradesiyle ona katılır.

Bu konuda Descartes'a katılmamak neredeyse imkansızdır. Aslında bu söylemleri, "Güzel seven, güzel sever albayım." tarzı ahmak ahmak ergen edebiyatlarına çekilebilecek şekildedir fakat pek yanlış sayılmaz. Ahlaki olarak iyi bir insanın, kötü bir insana aşık olma ihtimali çok azdır. Bu öylesine ters görünür ki birinin kendisine eziyet çektiren birisine aşık olması durumu psikolojide sendromlar ile açıklanmak zorunda kalınır. İyi ruh, yanında iyi ruh ister çünkü kendisine iyi bir ruh yakıştırır.

Ruh bedenle birleştiği zaman işler daha karmaşık bir hâl alır. Çünkü ister istemez aşklar, yeni formlara geçiş yapmıştır. Duyum (sensuelle) veya duyu (sensitive) aşkı, beden üzerine dahil olmuş durumdadır. Bunların ne olduğunu da kaliteli bir şekilde örnekler. Diyelim ki boğazınız kurudu. Boğaz kurumasından gelen duyum, içme arzusunu oluşturan bir düşüncedir fakat o arzunun ta kendisi değildir.

İşte Descartes, aşk konusundaki üçlüğü potaya deliksiz tam da burada atar ve ayakta alkışlanır. Bunun ne kadar doğru olduğuna tartışmaya ihtiyaç duyduğumuzu düşünmüyorum. 2018 ilişkilerinin de en büyük sorunu aşk/aşık olduğunu sanma sorunudur. Birine aşık olma duyumunuz, onunla birlikte olma arzunuzu körüklüyor olabilir. Fakat biriyle birlikte olmanız ona aşık olduğunuz anlamına gelmemektedir. Peki ya sahi, aşk nasıl sahteden sıyrılabilir?

Gayet basit, ruhun aşkı ile bedenin aşkı bir sentezle iç içededir ve bir arada bulunur. Çünkü aralarında öyle bir bağ vardır ki, ruhun bir şeyin kendisine layık olduğuna karar vermesi, kalbin hemen aşk tutkusunu uyandıran  hareketlere hazırlar. Kalbin başka nedenlerle bu şekilde hazırlanması da, ruha, başka bir zaman eksikler görebileceği bu şeylerin sevimli yanları olduğunu düşündürtür. İşte gerçek aşk, tam olarak budur.

Hakiki aşk ile sahte aşkın birbirinden ayrılması konusunda Descartes'a tam olarak hak vermesem bile, kısmen katıldığımı belirtmek isterim. Onun belirtişinde ufak bir hata olduğunu düşünüyorum. Eksikliklerin sevimli yanlarının olduğunu düşündürmesinden ziyade çok basit bir şey için bile hayran kalmaktan bahsediyor olmalı. Eğer onu ima etmemişse bile, evet böyle. Gerçekten aşık olduğunuz kişi ne yaparsa yapsın onunla gurur duyduğunuz kişidir. İlginizin çekmediği bir kişi üç katlı integral alsın, size ne fakat aşık olduğunuz kişi üçle beşi toplasın, dünya üzerindeki en iyi matematikçi karşınızda!


Descartes aşk ile alakalı tespitlerini size bildirdiğim gibi yapıktan sonra biraz haddini aşıp dünyaya geldiğimizde ruhumuzla bedenimizin birleşmesindeki tutukların bir sıralamasını yapmış durumda. Descartes'e göre neşe, aşk, belki kin ve keder sıralamasıyla beden durumlarımız olur. Bu da okuyucunun aklına ister istemez, "Şimdi bir insan aşık olmadan önce neşeli mi olmalıdır?" sorusunu getirebilir. Yani uzun lafın kısası, aşık olmayı neşeli olma şartına bağlayabilir.

Aşktan sonra kin ve kederin olması pek imkansız değildir. Bunun üzerinde kafa patlatıp vakit kaybetmeyelim ama ben,"Aşık olmak için neşeli olmak gerekir." gibi bir şartın kesinlikle olmadığını düşünüyorum. Aksine, aşık olan kişinin daha neşeli olabileceğine inanıyorum. İlla ki başınıza gelmiştir, normalde hayatında nemrut suratlı olan biri, aşık olduğu zaman yüzünde güller açar, saçma saçma keyifli şarkılar mırıldanır, kuşların ötüşü bile farklı gelir. Hatta sık sık alışveriş yaptığınız bir yerde suratsız birinin birden bire güler yüzlü olmasıyla, günaydınlar/iyi günler savurmasıyla birlikte, "Lan acaba aşık mı oldu?" diye düşünmemiz de bunun en büyük kanıtlarından biri değil midir?

Büyükelçi Chanut, Descartes'a, "Aşkın mı yoksa kinin mi kötüye kullanılması daha kötüdür?" şekilde sorduğu bir soru var. Fakat mektupta da bu sorunun diğer sorulara nazaran biraz daha zor olduğunu itiraf eder. Bunu da diğer soruların neden sorulabildiğini bildiğini ama bu sorunun sorulma nedeninin ne olduğunu tam olarak kestiremediğine temellendirir. Nitekim pek haksız sayılmaz fakat sorulan soru bana göre hatalıdır.

Aşk, kin, kötü, iyi gibi kavramların soyut olduklarını belirtmeme gerek yok. Soyut kavramların karşılaştırılmasında herhangi bir ölçüt olduğunu düşünmüyorum. Daha kötü, daha iyi diye bir şeyin olması pek mümkün değil çünkü bunun için bir ölçü birimi kullanmamız imkansız. 1 kişinin ölmesi ile 100 kişinin ölmesi arasında daha kötü, daha iyi kıyaslaması yapılabilir mi? Bence hayır; 1 kişinin ölmesi de 100 kişinin ölmesi kadar trajiktir.

İncelemeye ve temellendirmeye başlamadan önce Descartes, kendince bir tanım ortaya atarak onun ışığında ilerlemek ister. Söylediği ise şu, "İki tutkudan biri bizi daha az erdemli kılarsa ya da hoşnutluğumuza daha fazla aykırı gelirse veya bizi kötülük yapmaya elverişli kılarsa, ona, ötekinden daha kötü deriz." Buraya kadar bir sorun yok elbette. Fakat artık bu saatten sonra şaşırmazsınız ki Descartes, bu sorunun cevabını bile iki aşamada verir.

İlk cephede bir kuşku duyduğunu belirtir. Çünkü iki duygunun tanımları gereği incelediği zaman bir tahlilde bulunur. Layık olmayana karşı beslediğimiz aşk, sevmemiz gereken birine duyduğumuz kinden daha kötü olduğunu düşünür. Bunu da, "Kötü olanı tercih etmek, iyi olanı geri çevirmekten daha kötüdür." düşüncesine temellendirir. Ardından tutarsızlığını fark eder bir biçimde, "Fakat aşkın tanımına baktığımda sevdiği şeyin iyiliğini ister. Bu da bizi kinden daha az ahlaksız yapar." notunu düşer.

İkinci cephesinde neredeyse emindir. Descartes'a göre kin, her zaman hüzün ve kederle birlikte bulunur. Bazıları başkalarına kötülük yapmaktan zevk duysa da bu duyulan zevki Şeytan'ın duyduğu zevkle hemen hemen aynı görür. Şeytan, insanların cehennemde acı çekmesinden ötürü Tanrı'dan intikam aldığı düşüncesiyle keyiflenir fakat aslında Tanrı'nın lanetine uğramaktan kurtulamamıştır. Kendi zamanına kadar insanların sevda ve aşktan ötürü canlarının çok yandığını belirten eserlerin var olduğunu belirtir ve ekler, "...eğer insanlar tattan çok acı duysalardı sevmekten doğal olarak vazgeçerlerdi sanırım. Aşka yüklenen acılara gelince, onlar da taşkın arzularla boş ümitler gibi aşkla birlikte oluşan diğer tutkulardan gelir."

Aşk felsefesine dair aşırı şık bir tespit. Boğaz kuruluğu-su içme arzusu örneği üzerinden gitmemiz gerekirse; insan boğazı kuruduğu için mi üzülür yoksa suyu içemediği için mi? Aşık olduğu için mi üzülür, ona kavuşamadığı için mi? Aşkını itiraf ettiği için mi acı çeker, reddedildiği için mi? Bu soruların cevapları aşikardır.

Kaçamak olmaktan kaçmak adına, "Aşkın mı yoksa kinin mi kötüye kullanılması daha kötüdür?" soruna kesinlikle bir cevap vermek istediğini belirttikten sonra, aşk olduğuna kanaat getirir. Çünkü Descartes'a göre aşk, kinden daha güçlüdür. Her ikisinin kaynağına bağlı olarak nefretin aşktan daha güçsüz olduğunu söyler.

Çünkü eğer gerçekten aşk duygularımız kalbimizin kendisine gereken gıdaları bolca almasından ve ilk nefret duygularımız da kalbe gelen zararlı gıdalardan kaynaklanıyorsa, sevdiğimiz zaman toplardamarların en saf kanı kalbe akar. Bu da beyne birçok hayvan ruhlarını gönderir. Dolayısıyla bu da bize daha çok güç ve yüreklilik verir. Nefret, safra acılığı ile dalak ekşiliğinin kana karışmasından ötürü bu tip ruhlar beyne fazla gelmez. Bu da daha soğuk ve çekingen olunmasına neden olur.

Aşkın, nefretten daha güçlü olduğu kısmında katılıyor olabilirsiniz fakat bunu temellendirirken ne kadar boş yaptığını söylememe gerek var mı? Her şeyden önce toplardamar mı? Oksijence fakir olan, pis kan mı bizi daha yürekli yapar? Safra acılığı, dalak ekşiliği ne alaka? Yani ya örnekleyeceğim derken sıçmış batırmış ya da gerçekten böyle olduğunu düşünüyor. Ben ikincisi olduğunu tahmin ediyor ve üzülüyorum.

Kötüye kullanılan aşkın, kinden daha kötü olduğunu kanıtlamak için de şunu öne sürer; kinden gelen kötülük sadece kin duyulan şeye yöneliktir. Oysaki sapık aşkın elinden hiçbir şey kurtulamaz, belki yalnız sevdiği şey kurtulur o da öfkesinin taşkınlığıyla mahvettiği şeyin yanında çok küçük kalır. Yani gerçekten bu kadar başarılı bir yorumu yapan kişiyle; toplardamar, safra acısı beyne giden ruh diyen kişinin aynı olması nasıl mümkün olabilir yahu? Sanırım, aşkın nefretten daha güçlü olabileceğine dair aklına hiçbir şey gelmemiş olacak ki böyle saçmalamış işte, yazık.

"Bir şeyi sevdiğimiz zaman ona karşıt olan her şeyden nefret ederiz." -René Descartes

Bu durumda Descartes'a göre kin, aşkın neden olduğu kötülüklerin en yakın halidir. Fakat aşk, bu şekilde işlenen kötülüklerde her zaman kinden daha suçlu olacaktır. Bunun için Theophile'in bir dörtlüğünü örnek olarak kullanır.

Tanrım güzel Paris bir av yakaladı,
Âşık çok iyi yaptı,
Ateşini söndürmek için
Ilion'u ateşe attı.

Bu dörtlükte bizlere gösterir ki, en büyük ve en uğursuz felaketler bile bazen sapık bir aşktan gelebilir ve onu pahalıya mal ederek daha tatlı yapabilir.

Hadi bunu örneklendirerek bitirelim şu işi. Ben X kişisi ile kötü yönlendirilmiş bir aşk ilişkisinde olayım. Aynı zamanda A'ya şiddetli bir kin besliyorum. A'nın kendisi için önemli bir sınava tabi tutulacağını bildiğimden ve kinimden ötürü sınavla alakalı olmak üzerine önüne sürekli engel koyuyorum. Fakat X, kendisine duyduğum aşktan yararlanarak B, C, D, E kişilerine zarar verdirtiyor, entrika sokuyor ve kötülük yaptırıyor. Samanyolu dizisi gibi örnek olacak ama; kocasının kendisine duyduğu aşkı kullanarak kayın validesine kötülük yaptırılması da Türkiye'de görülebilen bir senaryo.

Toparlamak gerekirse Descartes'a göre aşk; ruhun kendine yakıştırması, ardından da bedenin duyum ve duyularla bunu desteklemesi durumudur. Aşk; iyidir ve güzeldir. İnsanlık eğer neşeden çok keder sahibi olsaydı birilerini sevmeyi derhal bırakırdı. Descartes'a göre, kimi zaman aşk denen meret normalde gözümüze batacak kısımları bize çekici getirecek şekilde bakış açısına sokabilir. Üstelik sevgi, nefretten büyük olduğu için aşkın kötü emellere alet edilmesi, kinin kötü emellere alet edilmesinden daha erdemsizdir.

Yazı içerisinde çoğunlukla kendi fikirlerimi belirtmiş olmama rağmen ben de kısa bir şekilde toparlamak istiyorum. Ruh ve beden üzerine yapılan aşk tanımları oldukça tutarlı ve mantıklı. Üstelik duyum/duyu arasındaki ilişki ve gerçek aşk üzerine olan düşüncesi oldukça muazzam. Açıkçası ben, "Aşk, bazı kötü yerleri sevimli gösterir." görüşüne pek katılmayarak, "Aşk, basit bir şeyi dahi sevimli gösterir." olarak düzenliyorum. Aşık olunan kişi, gurur kaynağıdır. Ben de sevginin nefretten daha güçlü olduğuna inanıyorum fakat toplardamarlar ve safralar ile ilişkisi olduğunu pek sanmıyorum.

2287 kelimelik Descartes'e Göre Aşk yazımdan bu kadar sevgili okur. Kendine iyi bakmayı sakın ihmal etme. He unutmadan, başta yazdığım şarkıyı dinlemeyi de unutma senin için aşağıya link bıraktım. Düşüncelerini ve imla hatalarını bildirmek için lütfen çekinme. Schopenhauer'un değil, Descartes'ın aşk tanımıyla kal ve hoşça kal.